Khám phá bên trong phòng mổ tự động hơn triệu USD tại Việt Nam

Vào ngày 8 tháng 8, tại bệnh viện Đa khoa Tâm Anh đã diễn ra một ca phẫu thuật đặc biệt kết hợp công nghệ Dual Console (hai buồng điều khiển) và Single-site (một cổng vào) trên hai hệ thống robot Da Vinci Xi - những chiếc máy phẫu thuật tự động đầu tiên được triển khai tại Việt Nam. Ca mổ cắt bỏ toàn bộ tuyến tiền liệt có ung thư cho bệnh nhân 74 tuổi chỉ kéo dài 45 phút, cho thấy hiệu suất hoạt động vượt trội của công nghệ này.

Robot Da Vinci Xi là dòng máy phẫu thuật tự động tiên tiến bậc nhất hiện nay, được sản xuất bởi tập đoàn Intuitive Surgical của Mỹ. Hệ thống này có khả năng hỗ trợ bác sĩ thực hiện hơn 120 loại phẫu thuật ung thư và các bệnh lý rất phức tạp với mức xâm nhập tối thiểu vào cơ thể. Cơ quan quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Mỹ (FDA) đã công nhận robot đạt những thành tích xuất sắc, với hơn 20 triệu ca mổ đã được thực hiện thành công, và nó được sử dụng rộng rãi tại nhiều cơ sở y tế hàng đầu trên khắp thế giới.

Giá mua một hệ thống Da Vinci Xi mới khoảng 3,1 triệu USD, tương đương hơn 78 tỷ đồng. Mỗi hệ thống bao gồm phần thân máy trang bị 4 cánh tay robot được lắp camera và các dụng cụ phẫu thuật; một buồng điều khiển (console) dùng để điều hành các thao tác; và một Patient Cart xử lý, truyền tải cũng như hiển thị hình ảnh từ khu vực phẫu thuật.

Kể từ tháng 5 năm 2025, bệnh viện Đa khoa Tâm Anh đã sử dụng robot này để phẫu thuật hơn 500 ca bệnh phức tạp trong các lĩnh vực thận - tiết niệu, tiêu hóa, phẫu thuật lồng ngực và sản phụ khoa. Theo đánh giá lâm sàng, những ca mổ đầu tiên đều đạt kết quả tối ưu với tỷ lệ thành công cao, lượng máu mất được giảm hơn 70% so với phẫu thuật mở thông thường, các biến chứng sau mổ gần như không xảy ra, thời gian nằm viện rút ngắn chỉ 2-5 ngày, giúp giảm đáng kể chi phí phục hồi và bớt gánh nặng tài chính cho bệnh nhân.

Bên trong hệ thống robot Da Vinci Xi là sự tổng hợp của cơ khí chính xác, quang học tiên tiến, cảm biến nhạy cảm, hệ thống điện tử điều khiển và phần mềm xử lý chuyển động. Những thành phần này kết hợp với nhau tạo nên một hệ thống robot có khả năng chuyển đổi các thao tác của bác sĩ thành những chuyển động phẫu thuật tinh vi và chính xác.

Bốn cánh tay robot thông minh

Thành phần đầu tiên là bộ bốn cánh tay robot cùng với giá đỡ kèm theo. Những cánh tay này được tích hợp các dụng cụ phẫu thuật chuyên biệt và camera có độ phân giải rất cao. Chúng được thiết kế với các khớp bắt chước chuyển động của cổ tay con người thông qua mô phỏng 7 bậc tự do, cho phép xoay 540 độ và di chuyển với độ chính xác tuyệt đối, có thể loại bỏ các chuyển động run và hỗ trợ bác sĩ thực hiện các thao tác nhanh chóng và chính xác trong những không gian hẹp.

Trước khi tiến hành phẫu thuật, các cánh tay robot sẽ được kỹ thuật viên bọc bằng những túi chuyên dụng để tránh nhiễm trùng trong quá trình mổ. Trong lúc thực hiện phẫu thuật, các cánh tay sẽ được gắn nhiều loại dụng cụ phẫu thuật chuyên dụng khác nhau như kéo, kẹp, dao điện và các công cụ khâu cắt, và các dụng cụ này sẽ được thay đổi liên tục theo yêu cầu của bác sĩ phẫu thuật.

Các công cụ phẫu thuật chuyên dụng được tích hợp ở đầu mỗi cánh tay robot Da Vinci Xi, cho phép thực hiện các thao tác cắt, bóc tách, khâu và cầm máu với độ chính xác rất cao. Ở vị trí buồng điều khiển, bác sĩ phẫu thuật theo dõi một màn hình 3D hiển thị khu vực mổ được phóng đại 10-15 lần, giúp phân biệt rõ ràng khối u với các mô bình thường, nhận diện rõ các mạch máu và những cấu trúc giải phẫu quan trọng. Nhờ đó, bác sĩ có thể điều khiển các cánh tay robot thực hiện những thao tác với độ chính xác cao.

Kỹ thuật Dual Console - Hai bác sĩ phối hợp

Nhờ sở hữu hai hệ thống Robot Da Vinci Xi từ tháng 6, bệnh viện Đa khoa Tâm Anh có thể áp dụng kỹ thuật Dual Console, cho phép hai bác sĩ cùng tham gia điều khiển robot, dễ dàng chuyển đổi quyền điều khiển giữa họ trong quá trình phẫu thuật. Phương pháp phối hợp này rất hữu ích khi xử lý những ca mổ khó khăn, giúp bác sĩ xử lý chính xác những tổn thương phức tạp, giảm thiểu tổn thương mô lành và mất máu, rút gọn thời gian phẫu thuật, và từ đó giúp người bệnh phục hồi nhanh chóng sau mổ.

Từ bàn điều khiển, những chuyển động của tay bác sĩ được xử lý thông qua hệ thống điện tử và các thuật toán tính toán, sau đó biến thành chuyển động của các dụng cụ EndoWrist (công cụ phẫu thuật chuyên dụng) ở đầu cánh tay robot. Phần mềm xử lý có khả năng loại bỏ các run và điều chỉnh tỷ lệ giữa chuyển động tay với chuyển động của dụng cụ, hỗ trợ bác sĩ kiểm soát tốt các thao tác trong không gian chật hẹp. Hệ thống hình ảnh sử dụng camera nội soi 3D có độ phân giải rất cao với hai đường truyền hình ảnh độc lập, tạo ra trường nhìn ba chiều và cho phép phóng đại vùng mổ lên đến 10-15 lần. Ngoài ra, robot Da Vinci Xi còn hỗ trợ công nghệ Firefly Fluorescence Imaging sử dụng hình ảnh huỳnh quang, giúp đánh giá mạch máu, đường mật và tưới máu mô trong quá trình phẫu thuật.

Vai trò của bác sĩ vẫn quyết định

PGS.TS.BS Vũ Lê Chuyên, Giám đốc Trung tâm Tiết niệu - Thận học - Nam khoa tại bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP HCM, nhấn mạnh rằng robot không tự động thực hiện ca mổ. Bác sĩ vẫn là người chủ chốt đưa ra các quyết định chuyên môn và điều khiển các cánh tay robot thông qua bàn điều khiển. Robot đóng vai trò là một giao diện cơ điện tử, chuyển những thao tác của bác sĩ thành những chuyển động phẫu thuật của dụng cụ bên trong cơ thể, đồng thời truyền ngược hình ảnh và thông tin về buồng điều khiển với tốc độ rất nhanh, gần như không có độ trễ.

Thành phần thứ ba của hệ thống là tập hợp các màn hình hiển thị có độ phân giải cao, cho phép bác sĩ ở khu vực phẫu trường theo dõi trực tiếp nơi thực hiện phẫu thuật, nhận biết được độ sâu và độ chính xác của các thao tác để phối hợp chính xác với bác sĩ điều khiển robot và lấy bệnh phẩm ra ngoài.

Kết hợp kỹ thuật kép Dual Console và Single-site

Trong ca mổ ngày 8 tháng 8, lần đầu tiên bệnh viện Đa khoa Tâm Anh kết hợp đồng thời kỹ thuật Dual Console và Single-site trong một ca phẫu thuật duy nhất. Kỹ thuật này cho phép hai bác sĩ phối hợp với nhau, chuyển đổi linh hoạt quyền điều khiển robot từ hai buồng điều khiển khác nhau, đồng thời đưa cả 4 cánh tay robot vào một đường mổ duy nhất. Các cánh tay thực hiện những thao tác như giữ, cắt, bóc tách và cầm máu; bệnh phẩm cũng được lấy ra qua chính đường vào này, giúp giảm mức độ xâm lấn và hỗ trợ người bệnh hồi phục nhanh hơn.

Ca phẫu thuật được thực hiện trên một bệnh nhân 74 tuổi được chẩn đoán ung thư tuyến tiền liệt giai đoạn T2. Tổng thời gian phẫu thuật khoảng 100 phút, bao gồm cả thời gian lắp ráp hệ thống và đưa các dụng cụ phẫu thuật vào trong cơ thể người bệnh (docking), trong khi phẫu thuật robot quy chuẩn thường mất 180-210 phút. Đáng lưu ý, thời gian thao tác phẫu thuật thực tế chỉ khoảng 45 phút, giảm khoảng 50% so với một ca Single-site bình thường và 70% so với phẫu thuật robot thông thường. Việc rút ngắn thời gian phẫu thuật có ý nghĩa đặc biệt đối với những bệnh nhân cao tuổi, có nhiều bệnh nền hoặc thể trạng yếu, vì giảm thời gian gây mê có thể mang lại lợi ích lớn cho quá trình hồi phục.

Sau mổ một ngày, bệnh nhân tỉnh táo và hồi phục tốt. Đến ngày thứ ba, ông có thể tập vận động nhẹ tại giường và đi lại trong phòng. Sau 5 ngày, tình trạng sức khỏe ổn định, ông được xuất viện.

Công nghệ AI hỗ trợ phẫu thuật

Ngoài nền tảng robot hóa, hệ thống Da Vinci Xi còn được tích hợp nhiều công nghệ số tiên tiến và phần mềm thông minh để hỗ trợ bác sĩ phẫu thuật. Chẳng hạn, robot có những tính năng hỗ trợ quá trình thiết lập và docking, giúp đội ngũ y bác sĩ đưa robot vào đúng vị trí trước khi bắt đầu mổ.

Hệ thống robot cũng ứng dụng trí tuệ nhân tạo và machine learning theo hướng hỗ trợ và nâng cao năng lực của bác sĩ phẫu thuật. Với lượng dữ liệu lớn được tạo ra từ các ca phẫu thuật, những công nghệ AI có thể được sử dụng để phân tích các thao tác, phát hiện các mô hình trong quá trình thực hiện ca mổ, hỗ trợ đào tạo và đánh giá kỹ năng của bác sĩ. Về lâu dài, các công nghệ này có tiềm năng cung cấp thêm thông tin theo thời gian thực, hỗ trợ bác sĩ đưa ra những quyết định chính xác hơn trong phẫu thuật.

Sự kết hợp "công nghệ kép" Dual Console và Single-site trong một ca phẫu thuật robot giúp rút ngắn thời gian mổ, giảm lượng thuốc gây mê, giảm đau, giảm mất máu, và hỗ trợ hồi phục nhanh chóng.

Hướng phát triển tương lai

PGS.TS.BS Vũ Lê Chuyên cho biết, trong những năm tới, bệnh viện sẽ tối đa hóa những lợi thế của robot Da Vinci Xi, trong đó nổi bật là kỹ thuật mapping (vẽ bản đồ) bằng trí tuệ nhân tạo trong điều trị ung thư thận và tuyến tiền liệt. Cụ thể, AI có thể vẽ bản đồ các mạch máu, dây thần kinh, cung cấp cho bác sĩ thêm thông tin để lập kế hoạch trước phẫu thuật và thao tác chính xác, giảm thiểu tổn thương các cấu trúc lành trong quá trình mổ.

Hiện tại, mức chi phí cho một ca mổ sử dụng robot Da Vinci Xi tại bệnh viện Tâm Anh chỉ từ 85 triệu đồng (tương đương khoảng 3.000 USD), thấp hơn rất nhiều so với mức giá 15.000 - 60.000 USD tại Mỹ, Singapore hay các quốc gia khác, mặc dù vẫn đảm bảo những tiêu chuẩn chuyên môn cao nhất, nhờ chiến lược "bình dân hóa" y tế công nghệ cao và áp dụng thanh toán bảo hiểm y tế. Bệnh viện đã thu hút được hàng ngàn người Việt ở nước ngoài và bệnh nhân quốc tế từ Mỹ, Anh, Canada, Australia, Nhật Bản, Hàn Quốc đến điều trị.