Thủ đô xây dựng kế hoạch 9 trục phát triển với sông Hồng là điểm nhấn trung tâm

Theo triển lãm Quy hoạch tổng thể Thủ đô tầm nhìn 100 năm vừa được công bố, Hà Nội dự kiến hình thành 9 trục động lực phát triển được xác định là những hành lang phát triển chiến lược, vừa kết nối các cực tăng trưởng mới, vừa định hình bộ mặt đô thị trong những thập kỷ tới.

Các trục động lực chủ yếu

Trục Nhật Tân - Nội Bài và Bắc Thăng Long - Nội Bài được coi là xương sống của phía Bắc thành phố, tập trung vào phát triển mô hình đô thị sân bay và cảng hàng không quốc tế Nội Bài. Trục này đóng vai trò là cầu nối hội nhập quốc tế và tượng trưng cho sự hiện đại hóa của Thủ đô.

Trục Hồ Tây - Cổ Loa - sân bay Gia Bình sẽ kết nối trung tâm Hà Nội với vùng Đông Bắc và sân bay Gia Bình tại Bắc Ninh, mang tính chất vừa là hành lang văn hóa lịch sử vừa là động lực kinh tế. Dọc theo trục này sẽ phát triển các khu đô thị sáng tạo, trung tâm tài chính, công nghệ cao và khu dịch vụ chất lượng cao, đồng thời liên kết với các hành lang kinh tế Hà Nội - Hải Phòng - Quảng Ninh và Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng.

Quốc lộ 5 kết hợp cao tốc Hà Nội - Hải Phòng sẽ phát triển thành trục dịch vụ, thương mại và logistics hiện đại, kết nối Hà Nội với các cảng biển quốc tế. Trục này mang tính chất thương mại và dịch vụ hậu cần chủ yếu.

Quốc lộ 1 liên kết với cao tốc Pháp Vân - Cầu Giẽ tiếp tục giữ vị trí hành lang kinh tế quan trọng hướng về phía nam, tập trung phát triển công nghiệp hỗ trợ, logistics và vận tải đa phương thức.

Phía Tây và Tây Nam thành phố sẽ phát triển thông qua các trục quốc lộ 21B/21C, trục quốc lộ 6 - Hà Đông - Xuân Mai, trục đại lộ Thăng Long/Hồ Tây - Ba Vì và trục quốc lộ 32/Tây Thăng Long. Những trục này sẽ thúc đẩy xây dựng các đô thị sinh thái, khu khoa học - công nghệ, giáo dục, du lịch và văn hóa, đồng thời tạo liên kết với di sản Tràng An và Xứ Đoài.

Sông Hồng - trục cảnh quan trung tâm

Đặc biệt, đại lộ cảnh quan sông Hồng được xác định là trục cảnh quan đặc biệt, tài chính, thương mại, du lịch trong chiến lược phát triển mới của Thủ đô. Đây sẽ là không gian xanh trung tâm, đồng thời phát triển hoạt động kinh tế, thương mại, dịch vụ, văn hóa sáng tạo và khoa học công nghệ dọc hai bờ sông.

Quy hoạch kỳ vọng trục sông Hồng sẽ trở thành biểu tượng mới của Hà Nội thể hiện giá trị "Văn hiến - Bản sắc - Sáng tạo", đồng thời kết nối với các tỉnh dọc lưu vực sông Hồng để hình thành vùng cảnh quan kinh tế - sinh thái đặc trưng của miền Bắc.

Hệ thống vành đai theo từng chức năng

Triển lãm quy hoạch cũng giới thiệu hệ thống vành đai phát triển đô thị. Vùng nằm trong vành đai 1, 2 và 2,5 sẽ là khu bảo tồn giá trị lịch sử, văn hóa với trọng tâm là khu phố cổ, phố cũ, Hồ Gươm, Hồ Tây, thành Cổ Loa, Văn Miếu - Quốc Tử Giám. Thành phố sẽ tiến hành cải tạo các khu chung cư cũ, tái thiết các ô phố xuống cấp và khôi phục không gian kiến trúc khu phố Pháp.

Vành đai 3 sẽ được tái cấu trúc theo mô hình đô thị nén và phát triển định hướng giao thông công cộng (TOD), khai thác không gian ngầm cho bãi đỗ xe, thương mại và dịch vụ, đồng thời kiểm soát phương tiện cá nhân. Vành đai 3,5 sẽ phát triển chuỗi đô thị mới hiện đại cùng các trung tâm y tế, giáo dục, thương mại cấp vùng, tạo điều kiện giãn dân khỏi nội đô.

Vành đai 4 được xem là xương sống của không gian phát triển mới, kết nối Hà Nội với Bắc Ninh và Hưng Yên, hình thành các cụm đô thị, logistics hiện đại dọc tuyến.

Xa hơn là vành đai 4,5, vành đai 5, quốc lộ 21A và tuyến cao tốc Tây Bắc sẽ kết nối chuỗi đô thị Sơn Tây, Hòa Lạc, Xuân Mai, Vân Đình, Đại Nghĩa, Phú Xuyên với các đô thị của Phú Thọ, Thái Nguyên, Ninh Bình, Hưng Yên, Bắc Ninh và Hải Phòng, tạo vành đai liên kết Hà Nội với các tỉnh giáp ranh và khẳng định vai trò trung tâm của vùng Đồng bằng sông Hồng.

Hai hành lang Bắc-Nam và Đông-Tây

Quy hoạch cũng hình thành hai hành lang phát triển chính. Hành lang phía Bắc sẽ kết nối trung tâm với Nội Bài và chuỗi đô thị Vĩnh Yên, Sông Công, Thái Nguyên; hành lang phía Nam mở rộng kết nối tới Thường Tín, Phú Xuyên, khu vực sân bay phía Nam và các tỉnh Phủ Lý, Ninh Bình, Thanh Hóa.

Hành lang Đông - Tây sẽ kết nối các khu vực phát triển phía Đông như Gia Bình, Hải Phòng, Quảng Ninh với cực tăng trưởng Hòa Lạc và các tỉnh Phú Thọ, Sơn La.

Sự khác biệt so với quy hoạch trước

TS Đào Ngọc Nghiêm, Phó chủ tịch Hội Quy hoạch phát triển đô thị Việt Nam, nhận xét điểm mới của quy hoạch Hà Nội tầm nhìn 100 năm là xác định 9 cực phát triển, 9 trung tâm và 9 trục động lực phát triển thay vì mô hình chùm đô thị trước đây với một đô thị trung tâm và 5 đô thị vệ tinh.

Thay vì tiếp tục tập trung các chức năng hành chính, thương mại và dân cư vào trung tâm, Hà Nội đang tạo ra nhiều cực tăng trưởng mới dọc các trục động lực và vành đai, giúp phân bố lại dân cư, việc làm và hoạt động kinh tế. Mô hình này giúp giảm áp lực lên lõi đô thị, tạo động lực phát triển đồng đều cho toàn thành phố.

Theo TS Nghiêm, 9 trục động lực không chỉ là những tuyến giao thông mà còn là khung xương tổ chức không gian phát triển Thủ đô trong nhiều thập kỷ tới. Mỗi trục được gắn với các cực phát triển, hành lang kinh tế, hệ thống đô thị đa trung tâm, liên kết vùng. "Trong 9 trục động lực tăng trưởng, không có cái nào quan trọng hơn mà mỗi trục có vai trò riêng. Mỗi trục không chỉ là tuyến giao thông mà còn là không gian phát triển kinh tế, đô thị, dịch vụ", ông nói.

Sông Hồng: bước ngoặt chiến lược

Về trục đại lộ cảnh quan sông Hồng, ông Nghiêm cho biết ý tưởng phát triển hai bên sông không phải mới, đã nhiều lần được đưa vào các quy hoạch trước. Song điểm đột phá lần này là sông Hồng được xác định trở thành trục trung tâm, biểu tượng phát triển mới của Thủ đô, thay vì chỉ là vùng thoát lũ hay không gian phía sau đô thị như trước. Đây được xem là thay đổi có tính chiến lược trong cấu trúc đô thị Hà Nội.

Những thách thức phía trước

Đánh giá về sự bố trí các trục động lực tăng trưởng, TS Nghiêm cho rằng việc phân bố các trục cần được nghiên cứu thêm theo các quy hoạch chuyên ngành. Các trục phát triển không thể chỉ phục vụ riêng Hà Nội, ví dụ quy hoạch dọc sông Hồng, hệ thống chống ngập, thoát lũ, đều phải tính đến tác động đối với các địa phương hạ lưu.

Để thực hiện quy hoạch tầm nhìn 100 năm, TS Nghiêm cho rằng cần triển khai theo lộ trình đến năm 2030, 2045, 2065. Nếu cùng lúc đầu tư toàn bộ các cực và các trục sẽ rất dễ dàn trải. Điểm hạn chế của các quy hoạch trước không nằm ở ý tưởng mà ở thiếu nguồn lực, thiếu cơ chế đặc thù, chính sách thu hút đầu tư.

TS Đào Ngọc Nghiêm kỳ vọng các trục sẽ trở thành động lực phát triển thực sự, chứ không chỉ dừng ở định hướng trên bản đồ. Hà Nội sẽ hình thành mô hình đô thị đa cực, đa trung tâm, giảm áp lực cho khu vực lõi; quy hoạch phải được triển khai theo từng giai đoạn với mục tiêu và cơ chế giám sát rõ ràng; huy động hiệu quả nguồn lực từ Nhà nước, khu vực tư nhân và quốc tế, bảo đảm sự đồng thuận của người dân trong các chương trình di dời, tái định cư và phát triển đô thị.