Khảo sát sáp nhập 705 xã, phường không đạt tiêu chuẩn nhằm tối ưu hóa nguồn lực

Theo thông tin từ Bộ Nội vụ tại Hội nghị toàn quốc sơ kết một năm hoạt động theo mô hình tổ chức tổng thể của hệ thống chính trị và mô hình chính quyền địa phương hai cấp, cả nước hiện có 705 đơn vị hành chính cấp xã chưa memenuhi các tiêu chuẩn được đặt ra. Trong số này, 17 đơn vị không đạt tiêu chuẩn về cả diện tích lẫn dân số, 529 đơn vị không đạt tiêu chuẩn diện tích, còn 159 đơn vị không đạt tiêu chuẩn dân số.

Bộ Nội vụ nhận định rằng việc duy trì các đơn vị hành chính với quy mô nhỏ gây ra hiệu ứng tiêu cực lớn. Cụ thể, điều này dẫn đến sự phân tán nguồn lực dành cho đầu tư công, làm tăng thêm gánh nặng chi phí quản lý hành chính, trong khi lại không thể khai thác được những lợi thế mà quy mô lớn mang lại cho việc cung cấp các dịch vụ công và thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội.

Ngoài vấn đề quy mô, một số khu vực địa phương sau khi thực hiện sắp xếp vẫn còn tồn tại những sai lệch trong ranh giới hành chính không phù hợp với thực tế phát triển không gian. Tình trạng này khiến các khu đô thị, khu công nghiệp, khu kinh tế, vùng du lịch, di tích lịch sử hay những vùng có mối liên kết tự nhiên mạnh bị chia tách thành nhiều phần. Những bất hợp lý này ảnh hưởng tiêu cực đến công tác lập kế hoạch tổng thể, xây dựng hạ tầng cơ sở và khả năng hấp dẫn vốn đầu tư dài hạn.

Theo đánh giá của Bộ Nội vụ, một số thành phố hiện nay đã hình thành những không gian phát triển đa trung tâm với quy mô vượt quá các đường biên giới hành chính theo định nghĩa truyền thống. Tuy nhiên, hệ thống cơ sở hạ tầng liên kết giữa các vùng vẫn còn thiếu sự đồng bộ và chưa kịp theo nhịp độ nhanh chóng của quá trình mở rộng và phát triển đô thị.

Một vấn đề khác cũng được Bộ Nội vụ chỉ ra đó là quy trình sáp nhập một số thị trấn vào các xã thuần nông đã làm thay đổi bản chất hoạt động quản lý của những khu vực có tính chất đô thị, điều này đòi hỏi phải tiến hành rà soát thêm để định hình những đơn vị hành chính đô thị thích hợp hơn.

Trên cơ sở những tồn tại nêu trên, Bộ Nội vụ xác định nhiệm vụ ưu tiên trong nửa còn lại của năm 2026 là tiến hành sơ kết và kiểm tra toàn bộ các xã, phường chưa memenuhi tiêu chuẩn. Kết quả sẽ được trình lên các cơ quan có quyền hạn để xem xét việc tiếp tục thực hiện các biện pháp sắp xếp. Quá trình sáp nhập sẽ dựa trên những đánh giá chặt chẽ về mặt khoa học, thực tiễn và pháp lý, đồng thời phải tính đến các yếu tố liên quan đến lịch sử, truyền thống văn hóa, dân tộc, tôn giáo, và đặc điểm địa lý, nhằm tránh gây ảnh hưởng bất lợi đến cuộc sống hàng ngày của cư dân và hoạt động của các cơ quan chính quyền cơ sở.

Bộ cũng đề xuất cấp có thẩm quyền xem xét cho phép thành lập những phường mới dựa trên những thị trấn và những khu vực đô thị có đủ điều kiện cần thiết. Đồng thời, tạo điều kiện hình thành một số phường với quy mô lớn hơn để thực hiện vai trò là trung tâm phát triển chính của các tỉnh, thành phố, và khởi động xây dựng các khu kinh tế đặc biệt phiên bản mới nhằm tạo thành những điểm tăng trưởng mạnh mẽ.

Bộ Nội vụ nhấn mạnh: "Hướng tiếp cận chung là không thực hiện sắp xếp nhằm đạt được chỉ tiêu số lượng, cũng không gây ra những thay đổi không cần thiết, nhưng cũng không để những điểm bất hợp lý trong cơ cấu hành chính trở thành rào cản cho sự phát triển".

Từ khi triển khai mô hình chính quyền địa phương hai cấp, số lượng đơn vị hành chính cấp xã toàn quốc đã giảm đáng kể từ 10.035 xuống còn 3.321. Theo Nghị quyết 112/2025 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, xã nằm ở vùng miền núi phải có dân số tối thiểu 5.000 người và diện tích 100 km² trở lên; xã nằm ở vùng hải đảo phải có 2.500 dân cư tối thiểu và 15 km² diện tích; các xã khác phải có 16.000 dân cư tối thiểu và diện tích 30 km² trở lên. Đối với phường, tiêu chuẩn tối thiểu là 21.000 dân cư và 5,5 km² diện tích.