Những người đứng đầu ngành Công an: Trần Quốc Hoàn nắm giữ chức vụ lâu nhất

Một cuộc triển lãm chuyên đề mang tên "Tâm son, chí thép" đang diễn ra tại Di tích Nhà tù Hỏa Lò, giới thiệu những gương mặt có đóng góp quan trọng trong việc xây dựng và phát triển lực lượng Công an nhân dân. Sự kiện kéo dài đến ngày 30-12-2026, nhân dịp kỷ niệm 81 năm Cách mạng Tháng Tám, Quốc khánh 2-9 và 81 năm Ngày truyền thống Công an nhân dân Việt Nam.

Trong số những người được giới thiệu, Trần Quốc Hoàn nổi bật là Bộ trưởng Bộ Công an đầu tiên và cũng là người giữ chức vụ này lâu nhất. Mặc dù lực lượng Công an nhân dân được thành lập sau Cách mạng Tháng Tám năm 1945, nhưng Bộ Công an chính thức được tạo dựng vào tháng 8-1953, với ông Trần Quốc Hoàn là Bộ trưởng đầu tiên. Trước khi giữ chức này, từ tháng 8-1952, ông làm Giám đốc Nha công an Trung ương, thay thế ông Lê Giản.

Ông Trần Quốc Hoàn sinh tại xã Nam Trung, huyện Nam Đàn, tỉnh Nghệ An (nay là xã Thiên Nhẫn, tỉnh Nghệ An), với tên khai sinh là Nguyễn Trọng Cảnh. Ông tham gia hoạt động cách mạng từ sớm, kể từ năm 1930. Thời gian làm Bộ trưởng Công an kéo dài 28 năm, từ 1953 đến 1980, thậm chí còn bao gồm cả giai đoạn ông làm Bộ trưởng Bộ Nội vụ (1975-1980) khi Bộ Công an sáp nhập vào Bộ Nội vụ.

Những đóng góp lớn trong xây dựng ngành Công an

Là Bộ trưởng Công an đầu tiên và lâu nhất, ông Trần Quốc Hoàn trực tiếp lãnh đạo công tác bảo vệ an ninh chính trị, đấu tranh trấn áp hoạt động phản cách mạng, cũng như xây dựng lực lượng Công an nhân dân theo hướng chính quy, tinh nhuệ và hiện đại. Những đóng góp này của ông được ghi nhận rõ ràng trong cuốn sách "Đồng chí Trần Quốc Hoàn, chiến sĩ cách mạng kiên trung của Đảng, nhà lãnh đạo xuất sắc của Công an Việt Nam" (Nhà xuất bản Chính Trị Quốc Gia, Sự Thật, 2006).

Đại tướng Võ Nguyên Giáp đã dành những lời trân trọng về ông Trần Quốc Hoàn: "Trong 28 năm anh Hoàn phụ trách ngành Công an, giữa tôi và anh Hoàn có sự phối hợp hiệp đồng rất tốt. Tôi thường nói với anh, Quân đội và Công an là anh em sinh đôi, cần có sự phối hợp chặt chẽ. Anh Hoàn đã có công rất lớn trong việc xây dựng, lãnh đạo lực lượng Công an làm tròn nhiệm vụ giữ vững an ninh quốc gia và trật tự an toàn xã hội".

Những gương mặt nổi bật khác của ngành Công an

Ngoài ông Trần Quốc Hoàn, lực lượng Công an nhân dân còn có nhiều gương mặt đáng nhớ. Lê Giản được coi là Tư lệnh đầu tiên của lực lượng Công an nhân dân. Ông Lê Giản (1913-2003) là Tổng giám đốc đầu tiên của Nha công an Việt Nam từ 1946 đến 1952. Ông sinh tại xã Nghĩa Trụ, huyện Văn Giang, tỉnh Hưng Yên, tên khai sinh là Tô Gĩ. Ông chính là anh em họ với các nhà cách mạng Tô Hiệu, Tô Chấn, Tô Quang Đẩu. Ông trực tiếp lãnh đạo và tham gia phá chuyên án tại phố Ôn Như Hầu năm 1946.

Mai Chí Thọ (tên khai sinh là Phan Đình Đống) sinh tại xã Nam Vân, huyện Nam Trực, tỉnh Nam Định (nay là phường Hồng Quang, tỉnh Ninh Bình). Ông hoạt động cách mạng từ sớm và bị thực dân Pháp bắt giam tại nhiều nhà tù như: Nam Định, Hỏa Lò, Sơn La, Khám Lớn Sài Gòn và Côn Đảo. Sau Cách mạng Tháng Tám, ông giữ nhiều chức vụ quan trọng như Trưởng Ty Công an Cần Thơ và Mỹ Tho, Phó bí thư Tỉnh ủy Cần Thơ, Bí thư Tỉnh ủy Mỹ Tho, Phó giám đốc Sở Công an Nam Bộ. Trong kháng chiến chống Mỹ, ông đảm nhiệm vai trò Bí thư Khu ủy miền Đông Nam Bộ, Bí thư Thành ủy Sài Gòn - Gia Định kiêm Chính ủy Quân khu Sài Gòn - Gia Định. Tháng 5-1989, ông được phong cấp hàm Đại tướng, trở thành Đại tướng đầu tiên của Công an nhân dân Việt Nam.

Hoàng Hữu Kháng (1912-1993) là người cận vệ hơn hai thập kỷ bên Bác Hồ. Ông là một trong tám người vinh dự được Bác Hồ đặt tên theo khẩu hiệu huyền thoại: Trường - Kỳ - Kháng - Chiến - Nhất - Định - Thắng - Lợi.

Ngoài ra, triển lãm còn giới thiệu những gương mặt khác như Nguyễn Tạo (1905-1994) - một chiến sĩ kiên trung của ngành tình báo Công an nhân dân Việt Nam, người trực tiếp tham gia chỉ đạo điều tra vụ án Ôn Như Hầu. Trần Bình (1928-1949) - chiến sĩ công an trẻ tuổi với khí phách kiên cương, bị thực dân Pháp xử bắn tại cầu Đuống ngày 19-5-1949. Hay Nguyễn Sỹ Huynh (1924-2013) với những chiến công thầm lặng trong công tác chống gián điệp, và Nguyễn Đức Minh (1931-2021) - người điệp báo ở chiến trường khu 6.

Bộ sách "Người đứng đầu lực lượng Công an nhân dân qua các thời kỳ" lần lượt tôn vinh Đại tướng Võ Nguyên Giáp cùng các ông Lê Giản, Trần Quốc Hoàn, Phạm Hùng, Mai Chí Thọ, Bùi Thiện Ngộ, Lê Minh Hương, Lê Hồng Anh và Trần Đại Quang, những người có đóng góp to lớn cho sự phát triển của lực lượng Công an nhân dân Việt Nam.