Những điệu thám tử đặc biệt trong tác phẩm của Agatha Christie

Nhà văn trinh thám Agatha Christie đã thể hiện sự khác biệt rõ rệt giữa hai nhân vật chính trong "Kẻ thù giấu mặt". Tommy được miêu tả là người kiên trì, sắc sảo trong phán đoán, trong khi Tuppence lại là một người phụ nữ có hơi hướng cảm xúc, dễ tin vào những cảm nhận ngoài trực giác của mình.

Kỷ niệm nửa thế kỷ kể từ khi nữ văn sĩ Agatha Christie từ trần vào năm 1976, bản dịch Việt của "Kẻ thù giấu mặt" - cuốn tiểu thuyết thứ hai trong quá trình sáng tác của bà - chính thức được ra mắt với bạn đọc Việt. Nội dung của bộ tác phẩm này tập trung vào cuộc hành trình tìm kiếm một văn bản hiệp ước quan trọng do phía Anh soạn thảo thời kỳ Thế chiến I bị thất lạc, sau khi Denvers - một nhân viên điệp vụ có nhiệm vụ chuyên chở các bức thư mật - thiệt mạng trong vụ chìm con tàu Lusitania.

Giá trị của bản hiệp ước này thay đổi theo bối cảnh lịch sử. Khi chiến tranh còn diễn ra, nó là một tài liệu có ý nghĩa quyết định. Tuy nhiên trong thời kỳ hòa bình, nó biến thành một chiếc chìa khóa có thể mở cửa cho những âm mưu chính trị, khi mà phe đối kháng có thể lợi dụng nó để khích động sự nổi loạn. Chính vì thế, tài liệu này trở thành mục tiêu được cả chính phủ lẫn những thế lực đối lập không ngừng theo đuổi.

Trước khi con tàu Lusitania chìm vào biển khơi, Denvers đã giao lại bức thư mật này cho Jane Finn - một phụ nữ có quốc tịch Mỹ, người được cứu sống bằng thuyền cứu hộ. Tuy nhiên hành động này đã bị Rita, một nhân viên gián điệp làm việc cho "lực lượng đối thủ", phát hiện ra. Từ đó trở đi, hai bên đều bắt đầu một cuộc đua ngoạn mục để tìm ra cô gái cũng như chiếc "cờ" quý báu mà cô đang nắm giữ.

Agatha Christie đã dẫn dắt độc giả xuyên qua một mê cung những âm mưu chính trị và những sự bất ngờ xoay chuyển xảy ra liên tiếp. Tính chất lưỡng tính của tình thế cùng nhịp độ nhanh chóng của câu chuyện chính là những yếu tố tạo nên hấp dẫn, giữ độc giả ở cạnh câu chuyện cho đến trang cuối.

Khác với những thám tử chuyên nghiệp, Tommy và Tuppence là những người bạn thân thiết từ thời thanh niên. Sau Thế chiến I, khi xã hội đang trong giai đoạn tái thiết, cả hai nhận thấy mình cần phải vượt qua cơn khó khăn tài chính. Từ nhận định này, họ đã thành lập "Công ty trách nhiệm hữu hạn Những Nhà Mạo Hiểm Trẻ" với mục đích tìm kiếm cơ hội kiếm sống qua những cuộc thám hiểm mạo hiểm.

Cơ duyên đưa họ vào vòng xoáy của câu chuyện bắt đầu từ một cuộc nói chuyện tình cờ, khi Tommy nghe được cái tên Jane Finn được nhắc đến bởi một người nào đó. Bị thu hút bởi cái tên này, Tommy đã kể lại cho Tuppence. Sau đó, trong một buổi phỏng vấn xin việc nhằm tạo ấn tượng mạnh mẽ, Tuppence đã nói dối bảo rằng chính cô là Jane Finn, từ đó vô tình kích hoạt một loạt những âm mưu phức tạp.

Christie đã trao cho hai nhân vật những đặc trưng tính cách nổi bật. Trong khi Tommy thể hiện sự kiên nhẫn, trí thông minh sắc bén, thì Tuppence lại sống dựa theo những xúc cảm và trực giác của mình. Hai người bổ sung cho nhau những điểm yếu, tạo thành một cặp thám tử có sự hòa hợp tuyệt vời.

Tác phẩm phản ánh quan điểm khá tiến bộ của Agatha Christie về vị thế của phụ nữ thông qua hình ảnh Tuppence. Cô là một cá nhân độc lập, có khả năng tự quyết định vận mệnh của chính mình. Từ sớm, cô đã tuyên bố rằng bản thân cô không phải dạng "cô gái thời Victoria" truyền thống; với cô, mái tóc ngắn và việc hút thuốc lá đơn giản là biểu hiện của sự hiện đại, không phải là dấu hiệu của sự đồi bại. Cô cũng có cái nhìn thẳng thắn về mục tiêu của riêng mình: "Tiền, tiền, tiền! Tôi suy nghĩ về tiền từ sáng cho đến tối! Gọi tôi là con hám tiền cũng được, nhưng đó chính là sự thật!".

Theo dòng chảy của câu chuyện, cả hai nhân vật dần khám phá ra những cảm xúc tình cảm dành cho nhau, và cuối cùng họ xác nhận mối quan hệ chính thức. Có thể nói, Agatha Christie là một trong số ít những nhà sáng tác trinh thám có khả năng kết hợp một cách thành công các yếu tố lãng mạn vào những nhân vật thám tử trong giai đoạn sơ kỳ của thể loại này. Ngoài những tác phẩm trinh thám, bà cũng đã viết những tiểu thuyết lãng mạn dưới bút danh Mary Westmacott.

Một điểm đáng chú ý về "Kẻ thù giấu mặt" là tài năng của tác giả trong việc lấy những yếu tố thực tế và biến chúng thành những huyền thoại văn chương. Chẳng hạn như, vụ chìm con tàu Lusitania không phải những hư cấu mà là một sự kiện lịch sử thực sự, có tác động to lớn đến tiến trình Thế chiến I, và được coi là một trong những thảm họa hàng hải tồi tệ nhất trong lịch sử, chỉ đứng sau sự kiện沉没 con tàu Titanic.

Những âm mưu chính trị cùng những nhân vật bí ẩn giấu mình trong tác phẩm này dễ gợi nhớ đến tiểu thuyết "Một người tên là Thứ Năm" của G.K.Chesterton. Mặc dù không mang đậm nét tính chất tôn giáo, nhưng yếu tố "tạo hỗn loạn từ trật tự" lại được Christie tiếp nạp và phát huy một cách hiệu quả. Nhân vật "kẻ thù" ông Brown trong "Kẻ thù giấu mặt" cũng mang cùng tên với Cha Brown - một nhân vật điều tra nổi tiếng xuất hiện trong nhiều truyện ngắn của Chesterton.

Tuy vậy, cuốn sách vẫn có những lúc để lộ cảm giác bị sắp đặt. Ví dụ, chi tiết về cách Tommy tình cờ nghe được tên Jane Finn, hay cuộc gặp gỡ của Tuppence với những ứng viên xin việc - những người này lại chính là đại diện của phe đối kháng - chưa diễn ra một cách tự nhiên, gợi cảm giác có bàn tay tác giả dàng dở.

Tờ báo Saturday Review đánh giá tác phẩm là "một cuộc phiêu lưu đầy kích thích với những tình huống nguy hiểm xảy ra trong gang tấc, và những độc giả chắc sẽ cảm thấy thất vọng nếu cố gắng tìm hiểu rõ toàn bộ bí mật của câu chuyện". Irish Independent thì ca tụng tác giả đã "thành công trong việc kiến tạo một câu chuyện vừa có tính giải trí, vừa khéo léo, đồng thời thông minh đến mức kinh ngạc".

Nhờ vào cốt truyện rất khó đoán trước và các bí ẩn phức tạp, "Kẻ thù giấu mặt" liên tục được chuyển thể sang các định dạng khác nhau như phim điện ảnh, loạt phim truyền hình và các vở kịch sân khấu. Có thể kể đến như bộ phim Adventures Inc công chiếu năm 2001, loạt phim ba tập Partners in Crime năm 2015, cũng như vở kịch sân khấu cùng tên được ra mắt vào năm 2016.

Agatha Christie (1890-1976) là một nhà văn nổi bật của Anh Quốc, được xã hội gọi là "Nữ hoàng thể loại trinh thám". Bà đứng trong hàng những tác giả có tổng số bản sách bán chạy nhất mọi thời đại, chỉ xếp sau Kinh Thánh và các tác phẩm của William Shakespeare. Các sách của bà đã được bán ra với con số vượt quá một tỷ bản tiếng Anh, và một tỷ bản khác được xuất bản bằng hơn 100 ngôn ngữ khác nhau trên toàn thế giới.

Tại thị trường Việt Nam, nhiều tác phẩm của bà đã được in ấn và phát hành, gồm có: "Án mạng trên chuyến tàu tốc hành phương Đông", "Vụ ám sát ông Roger Ackroyd", "Án mạng trên sông Nile", "Bí ẩn thảm án ở Styles", "Chuỗi án mạng A.B.C", "Mười người da đen nhỏ", "Án mạng vùng Lưỡng Hà" và nhiều tác phẩm khác.