Tổng thống Trump giận dữ với các nước đồng minh khi chính sách Iran bị cản trở

Khi chiến dịch nhằm vào Iran tiếp tục gặp bế tắc, Tổng thống Trump ngày một tăng cường các biện pháp áp lực, thậm chí không giấu giếm sự phẫn nộ với những đồng minh từng giữ vai trò hòa giải.

Ngày 22/8, Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian đã tuyên bố: "Chúng tôi không chấp nhận khuất phục trước bất kỳ thế lực nào. Iran cũng không sẽ thỏa thuận những điều khoản nào vượt ra ngoài bản ghi nhớ đã ký kết với Mỹ". Phát biểu này phản ánh thái độ kiên quyết của Tehaver trong cuộc đối đầu với Washington.

Trong khi Iran thể hiện sự tự tin, Tổng thống Trump lại quay sang công kích các quốc gia đang hỗ trợ nỗ lực ngoại giao. Đầu tuần này, ông lên tiếng chỉ trích Oman - nước đóng vai trò trung gian trong các cuộc đàm phán - với những lời đe dọa mạnh mẽ về các hành động quân sự. Ngay sau đó, ông đăng tải một bản đồ khoanh tròn khu vực eo biển Hormuz cùng các vùng ven biển của Oman, Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất và Iran, gắn nhãn "lãnh thổ mới của Mỹ".

Trên nền tảng Truth Social ngày 19/8, ông Trump công bố kế hoạch phát động một cuộc chiến kinh tế quy mô rộng nhằm vào nền kinh tế Iran, đồng thời cảnh báo sẽ thi hành các biện pháp trừng phạt với bất cứ quốc gia nào hỗ trợ Tehran. Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất, với tầm quan trọng là một trung tâm tài chính chính yếu cho Iran, được coi là một mục tiêu quan trọng trong kế hoạch này.

Nhằm thực hiện áp lực này, UAE đã thông báo vào tối 18/8 việc tạm dừng tất cả các hoạt động giao dịch tài chính và kinh tế liên quan đến Iran, một động thái trực tiếp ảnh hưởng đến các nguồn nhập khẩu quan trọng và kênh liên lạc tài chính quốc tế của chính quyền Iran.

Theo đánh giá của các chuyên gia, những bài phát biểu gay gắt của ông Trump trong khoảng thời gian gần đây là dấu hiệu của sự thất vọng ngày càng tăng, khi những kế hoạch mà chính ông khởi xướng dường như chưa tìm được lối thoát. Thêm vào đó, cuộc bầu cử tới đây sẽ quyết định ai sẽ kiểm soát Quốc hội, áp lực chính trị không nhỏ đối với ông.

Andrew Leber, một nhà phân tích về khu vực Trung Đông tại Quỹ Carnegie vì Hòa bình Quốc tế ở Washington, nhận định: "Ông Trump đang rơi vào tình cảnh tiến thoái lưỡng nan, vì cả sức mạnh quân sự lẫn những lời đe dọa đều không đủ để buộc Iran khuất phục. Khi những cách tiếp cận Iran chìm trong bế tắc, ông ấy chuyển hướng sự phẫn nộ sang các bên khác".

Một quan chức Nhà Trắng không tiết lộ danh tính đã mô tả tình trạng của Iran là "hoàn toàn cùng quỳ", đồng thời nhấn mạnh rằng Tổng thống Trump "vẫn còn nhiều công cụ" để áp lực Tehran thêm nữa trong những ngày tới.

Người phát ngôn Nhà Trắng Olivia Wales công bố: "Tổng thống đã phá vỡ khả năng quân sự của Iran và hiện đang siết chặt phần còn lại của nền kinh tế đã suy yếu qua một chiến dịch phong tỏa cảng biển là thành công nhất trong lịch sử".

Tuy vậy, các chuyên gia phân tích rằng những hành động trừng phạt kinh tế có thể gây ra tổn hại tài chính nặng nề cho người dân Iran, nhưng chưa chắc chắn có thể buộc lãnh đạo Tehran phải nhượng bộ những điều mà ông Trump mong muốn, nhất là những vấn đề liên quan đến eo biển Hormuz.

Alan Eyre, cựu nhân viên ngoại giao từng tham gia đoàn đàm phán của Mỹ để thỏa thuận vấn đề hạt nhân Iran năm 2015, cho rằng những lời tuyên bố của Tổng thống Trump trong những ngày vừa qua là minh chứng rõ ràng cho "sự bất lực, khi không đạt được dù chỉ là mục tiêu cơ bản: khôi phục lại hoạt động hàng hải bình thường qua eo biển Hormuz".

Thỏa thuận ngừng bắn 60 ngày giữa Mỹ và Iran đã kết thúc hôm 17/8 mà không đem lại kết quả hòa bình lâu dài như ông Trump đã kỳ vọng khi ký kết bản ghi nhớ vào giữa tháng 6.

Ông Trump dường như không hài lòng với vai trò của Oman khi nước này đảm nhận vai trò trung gian đàm phán với Iran về một thỏa thuận có thể giao cho Tehran quyền quản lý một phần eo biển Hormuz, theo lời phát biểu của Eyre. Tuy nhiên, chính ông Trump đã chấp thuận cho Oman thực hiện nhiệm vụ đàm phán này khi ký kết bản ghi nhớ với Iran vào tháng 6.

Mặc dù chưa rõ ràng những lý do khiến Oman trở thành đối tượng bị chỉ trích của ông Trump, Eyre nhận định: "Ông ấy giận Oman giống như giận Hàn Quốc, vì cả hai nước đều chưa giúp ông ấy giải quyết được vấn đề".

Bản đồ mô tả "lãnh thổ mới của Mỹ" được ông Trump chia sẻ ngày 18/8 đã gây ra những lo ngại rộng rãi, bởi nó không chỉ bao gồm eo biển Hormuz như trong những tuyên bố trước đây mà còn kéo dài đến các vùng lãnh thổ của Oman, Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất và Iran.

Mohsen Rezaei, người giữ chức vụ Thư ký Hội đồng An ninh Quốc gia Tối cao Iran, đã chế nhạo rằng khoảng cách giữa điều Mỹ không thể thực hiện (mở lại Hormuz) và những tuyên bố sở hữu nó lớn hơn quãng đường hơn 11.000 km từ Washington đến eo biển.

"Đây là một ước mơ quá xa vời so với thực tại", ông Rezaei viết trên mạng xã hội X.

Edward Fishman, cán bộ cấp cao và Giám đốc Trung tâm Địa kinh tế Maurice R. Greenberg tại Hội đồng Quan hệ Đối ngoại (CFR), không thể lạc quan về tác dụng của các biện pháp trừng phạt kinh tế mà ông Trump đưa ra.

Ông chỉ ra rằng Iran đã phải chịu các lệnh trừng phạt từ Mỹ kể từ năm 2018. Do vậy, lối đi còn lại của ông Trump là tăng cường trừng phạt các đối tác thương mại của Iran, gồm Trung Quốc, Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất và Thổ Nhĩ Kỳ.

Các hướng hành động khác bao gồm việc nhắm vào những ngân hàng và các nhà máy lọc dầu hiện tại chỉ mua một lượng hạn chế dầu khí từ Iran, cũng như thi hành trừng phạt những tổ chức tài chính đang giữ tài sản của Iran ngoài biên giới.

"Washington không còn quá nhiều tùy chọn, trừ khi chúng ta sẵn sàng cảnh báo cả thế giới rằng bất kỳ ai tiến hành giao dịch với Iran sẽ bị loại khỏi hệ thống kinh tế của Mỹ", Fishman nói.

Daniel Benaim, cựu phó trợ lý Ngoại trưởng phụ trách vấn đề bán đảo Arab dưới thời chính quyền Joe Biden, cho rằng các quốc gia như Saudi Arabia, Qatar hay Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất sẽ tiếp tục duy trì một lập trường cân bằng, vừa giữ vững mối quan hệ với Mỹ, vừa tìm cách đạt được thỏa thuận với Iran.

Benaim chia sẻ rằng ông sẽ không ngạc nhiên nếu một số quốc gia trong khu vực Vịnh bày tỏ sự ủng hộ đối với thỏa thuận mà Oman đề xuất, nhằm cùng Iran quản lý eo biển và thu lệ phí từ hoạt động vận tải. Mặc dù nhân nhượng một thỏa thuận như vậy không phải là lựa chọn hoàn hảo, nhưng các nước vẫn có khả năng ủng hộ nếu tìm được lý do đủ thuyết phục.

"Điều sở dĩ quan trọng nhất đối với họ là đảm bảo tuyến hàng hải qua Hormuz vẫn hoạt động bình thường, bởi đây chính là những mạch máu sống của nền kinh tế của họ", ông nói.