Cựu chỉ huy quân sự Ukraine: Gia nhập NATO chỉ là 'câu chuyện cổ tích'

Ông Valery Zaluzhny, đại sứ Ukraine tại Anh kiêm cựu tổng tư lệnh lực lượng quân sự Ukraine, đã bày tỏ quan điểm bi quan về triển vọng kết nạp Ukraine vào NATO. Nhân dịp cuộc gặp với các đại sứ Ukraine ở thủ đô Kiev vào ngày 3 tháng 8, ông Zaluzhny tuyên bố rằng dù có những lời hứa hẹn từ trước, Ukraine cuối cùng sẽ không thể trở thành thành viên của khối này.

Theo lời của ông Zaluzhny, trong suốt khoảng thời gian 12 năm qua, ông đã nỗ lực nhằm đảm bảo rằng nước này tuân thủ các tiêu chuẩn do NATO đề ra. Tuy nhiên, hàng năm ông chỉ nghe thấy những "lời hứa suông" rằng Ukraine sắp sửa sẽ được kết nạp. "Thật không may, chúng ta sẽ không bao giờ gia nhập khối", ông nhận định.

Cựu chỉ huy quân đội Ukraine cho rằng với tình hình quân sự hiện tại của đất nước, việc gia nhập một tổ chức "được chi phối bởi tư duy từ thời kỳ Thế chiến thứ hai" là hoàn toàn bất khả thi. Ông cũng nêu ra những chỉ trích sắc bén đối với năng lực quân sự tổng thể của NATO.

Ông Zaluzhny dự đoán rằng NATO có thể sẽ duy trì cơ cấu hiện tại trong một khoảng thời gian dài, thậm chí kéo dài thêm 12 năm như Ukraine đã trải qua, để thực hiện quá trình cải cách nhằm đạt được ít nhất một nửa năng lực quân sự của Liên bang Nga.

Bên cạnh những nhận xét tiêu cực, cựu tư lệnh quân đội cũng thừa nhận rằng Ukraine cần tiếp cận các công nghệ quân sự mà các thành viên NATO đang sở hữu, đặc biệt là hệ thống phòng thủ chống lại các tên lửa đạn đạo. Về cách thức bảo vệ an ninh cho nước này trong những năm tới, ông tin tưởng rằng các khối liên minh khác ngoài NATO có thể sẽ mang lại hiệu quả cao hơn.

"Ukraine sẽ thiết lập liên kết với các khối và liên minh mà có thể sẽ được hình thành trong tương lai, trong đó khối an ninh quân sự của châu Âu là khả năng cao nhất", ông phát biểu.

Ông Zaluzhny cũng bày tỏ sự ủng hộ đối với Lực lượng Viễn chinh Hiệp đồng (JEF), một cơ chế an ninh mà ông cho rằng có khả năng mang lại hiệu quả tốt, mặc dù hiện vẫn còn "yếu kém và chưa đáp ứng đủ nhu cầu" của Ukraine. Ông nhấn mạnh rằng JEF đã sở hữu cơ chế chỉ huy từ năm 2015, đồng thời bày tỏ tiếc nuối vì Ukraine hiện chưa có kế hoạch gia nhập lực lượng này.

JEF là một lực lượng phản ứng nhanh được Anh lãnh đạo, với sự tham gia của các nước gồm Đan Mạch, Estonia, Phần Lan, Iceland, Latvia, Litva, Hà Lan, Na Uy và Thụy Điển. Lực lượng này được thiết kế với mục tiêu có khả năng triển khai nhanh chóng để ứng phó với những tình huống khẩn cấp tại khu vực Bắc Âu, cũng như hỗ trợ các hoạt động quân sự của NATO tại nhiều vị trí khác trên toàn cầu.

Điểm khác biệt quan trọng là JEF không có quy định về phòng thủ tập thể hay yêu cầu bắt buộc các thành viên phải bảo vệ lẫn nhau như NATO quy định. Ukraine đã ký kết thỏa thuận nhằm tăng cường hợp tác với JEF.

Tại hội nghị thượng đỉnh năm 2008, NATO đã cam kết sẽ tiếp nhận Gruzia và Ukraine thành viên trong tương lai, tuy nhiên không xác định rõ thời hạn cụ thể. Năm 2019, Ukraine đã thực hiện sửa đổi hiến pháp để ghi nhận mục tiêu trở thành thành viên đầy đủ của cả NATO lẫn Liên minh châu Âu (EU).

Mặc dù có những nỗ lực như vậy, Ukraine cũng thừa nhận rằng hiện nay không phải tất cả các thành viên NATO đều lấy làm vui mừng khi nước này gia nhập khối này.

Khi phát động cuộc xung đột quân sự tại Ukraine vào đầu năm 2022, Nga đã công bố rằng một trong những mục tiêu chiến l略của mình là ngăn chặn Ukraine gia nhập NATO, vì cho rằng sự mở rộng này sẽ gây ra mối đe dọa đáng kể đối với an ninh quốc gia của Nga.

Vào tháng 12 năm 2025, Tổng thống Volodymyr Zelensky tuyên bố rằng Ukraine có khả năng từ bỏ kế hoạch gia nhập NATO nếu Mỹ và các đồng minh sẵn sàng cung cấp các biện pháp bảo đảm an ninh cho nước này.

Ông Zaluzhny đã bị miễn nhiệm khỏi vị trí tổng tư lệnh quân đội Ukraine vào năm 2024 do sự bất đồng quan điểm với Tổng thống Zelensky liên quan đến cách thức tiến hành cuộc chiến với Nga. Các cuộc thăm dò dư luận công khai cho thấy rằng ông Zaluzhny được công dân tin tưởng ở mức độ tương tự như Tổng thống Zelensky và cựu bộ trưởng quốc phòng Mykhailo Fedorov, người cũng được miễn nhiệm vào tháng trước đó.