Đưa doanh nghiệp vào giảng đường: Cách làm để thoát khỏi tình trạng chỉ tuyển dụng mùa vụ

Mong muốn khiến các doanh nghiệp không chỉ ghé thăm các đại học khi cần tuyển dụng nhân viên mà còn mang những vấn đề phức tạp của họ đến cùng giải quyết đòi hỏi các nhà trường phải có tư duy mở, xây dựng những mô hình hợp tác có lợi cho cả hai phía.

Hội nghị sơ kết 18 tháng triển khai Nghị quyết 57 diễn ra ngày 1/7 vừa qua, Tổng Bí thư Tô Lâm đã yêu cầu các viện nghiên cứu và trường đại học tập trung xử lý những bài toán gắn bó với thực tiễn xã hội, của các địa phương và doanh nghiệp. Ông nhấn mạnh cần chấm dứt tình trạng công trình khoa học cách xa cuộc sống, dẫn đến kết quả bị lãng quên hay không có nơi áp dụng.

Ngày 4/7, Trường Đại học Công nghệ Thông tin và Truyền thông (ICTU) - Đại học Thái Nguyên đã công khai hệ thống hợp tác gồm ba bên: Nhà nước, nhà trường và doanh nghiệp. Trong đó, trường cấp cho các doanh nghiệp gần 2.500 mét vuông để làm văn phòng, phòng lab cùng các giảng viên và sinh viên thực hiện các hoạt động nghiên cứu và phát triển sản phẩm.

Tại sao doanh nghiệp chỉ tìm đến trường hè tuyển dụng?

Bài toán mà nhiều doanh nghiệp chỉ xem trường đại học như địa chỉ tuyển dụng mùa vụ có nhiều nguyên nhân khác nhau. Theo PGS.TS Phùng Trung Nghĩa, rất nhiều tổ chức kinh tế chỉ đến trường để chiêu mộ các sinh viên năm cuối vì theo cách này, họ không phải bỏ thêm chi phí khi tham gia vào quá trình đào tạo.

Mặt khác, khi những doanh nghiệp đề xuất ý kiến về các chương trình học, yêu cầu điều chỉnh mục tiêu đào tạo sao cho phù hợp với nhu cầu thực tế, không phải tất cả trường đại học đều sẵn lòng tiếp nhận và thực hiện những thay đổi đó.

Đối với những trường đại học ở các vùng và các trường thành viên thuộc đại học vùng như ICTU, khó khăn còn nằm ở vị trí địa lý. Vì phần đông các doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực công nghệ cao tập trung tại Hà Nội, TP HCM, nên những trường ở xa khu vực này gặp trở ngại lớn trong việc tiếp xúc với các doanh nghiệp.

Hiệu trưởng ICTU chia sẻ rằng trong nhiều năm qua, nhà trường luôn suy ngẫm về cách thức một trường đại học vùng có thể tạo cơ hội phát triển tốt cho sinh viên ngay tại nơi họ học tập. Quyết định của trường là không đợi chờ mà chủ động hành động: nếu sinh viên khó tiếp cận với doanh nghiệp thì hãy mời doanh nghiệp đến với sinh viên. Nếu những bài toán của thực tế chưa được đưa vào các lớp học thì phải tìm cách đem chúng vào giờ học, các phòng lab và những đề án nghiên cứu.

Biến chủ trương thành hiện thực cụ thể

Tuy rằng liên kết ba bên - Nhà nước, nhà trường, doanh nghiệp - được nhắc tới khá nhiều, nhưng ở nhiều nơi mô hình này chưa phát huy hiệu quả. Để doanh nghiệp thực sự hợp tác sâu sắc với trường đại học, điều quan trọng nhất là chuyển những tuyên bố chính sách thành những không gian thực tế, những chương trình cụ thể, những dự án thực tế và những thành quả đo lường được.

Hiện tại ICTU đang hợp tác với khoảng 350 doanh nghiệp. Tuy nhiên, để những mối quan hệ này trở nên sâu sắc và mang lại kết quả, nhà trường phải cẩn thận lựa chọn một số doanh nghiệp có tiềm năng xây dựng quan hệ dài hạn. Cả hai bên sẽ trao đổi chi tiết để tìm ra một cách thức hợp tác mang lợi ích và hiệu quả cho cả hai.

Việc các doanh nghiệp đầu tư vào cơ sở hạ tầng, nguồn lực con người, tham gia cùng nhà trường không chỉ trong các hoạt động đào tạo mà còn cả trong lĩnh vực khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo đòi hỏi một khuôn khổ hợp tác và những cách thực hiện thuận tiện cho các bên. Thông qua đó, doanh nghiệp cũng có thể thu lợi từ sự hợp tác với trường đại học, ngoài ra còn có cơ hội tuyển dụng nhân viên phù hợp.

Nghị quyết 57 đã chạm trúng những nhu cầu này. Sự quan tâm từ các lãnh đạo địa phương, các bộ, ngành cũng giúp trường có cơ hội tiếp cận thêm nhiều nguồn lực từ xã hội hóa cũng như từ các doanh nghiệp.

Những cách tiếp cận thực tế với từng doanh nghiệp

Tùy thuộc vào từng doanh nghiệp, ICTU áp dụng những cách tổ chức và quản lý khác nhau.

Với Samsung, công ty đã xây dựng Trung tâm Đổi mới sáng tạo SIC tại trường, có liên kết với mục tiêu cung cấp lực lượng lao động, đặc biệt là cho những ngành công nghiệp mới như bán dẫn.

Trong trường hợp Viettel, sự hợp tác tập trung vào việc cung ứng nhân lực, nhất là cho các dự án chuyển đổi số, xây dựng chính phủ số trên phạm vi cả nước. Các chuyên gia và người hướng dẫn của Viettel có thể ở Hà Nội, trong khi các sinh viên làm việc tại các phòng lab trong khuôn viên trường.

Với Minh Việt hay CinePlus, nhà trường phối hợp theo hướng biến những đề án, bài tập lớn của sinh viên thành những sản phẩm thực tế của công ty. Một bộ phim, chẳng hạn như vậy, có thể được chia thành nhiều khâu, nhiều công việc từng phần nhỏ. Sinh viên tham gia từ năm thứ nhất, năm thứ hai cho đến năm cuối, vừa hoàn thành các bài học trong chương trình đào tạo, vừa tích lũy kinh nghiệm làm việc và nhận thêm thu nhập từ các công việc mà doanh nghiệp giao.

Từ bài toán thực tế đến sản phẩm thương mại

Một ví dụ tiêu biểu về sự hợp tác sâu sắc giữa ICTU và các doanh nghiệp là bộ phim hoạt hình chiếu rạp Dế Mèn: Cuộc phiêu lưu tới xóm Lầy Lội.

Bắt đầu từ một bài toán do Tập đoàn Minh Việt và Công ty cổ phần CinePlus đặt ra, nhà trường đã phân chia quá trình sản xuất bộ phim thành nhiều khâu, nhiều công đoạn để các giảng viên và sinh viên cùng nhau tham gia giải quyết. Những phần công việc này sau đó được kết hợp lại thành một sản phẩm hoàn thiện, chuyển giao cho doanh nghiệp và đưa ra thị trường. Bộ phim đã trở thành một sản phẩm thương mại thành công với tổng doanh thu vượt quá 20 tỷ đồng.

Nhờ cách làm này, những bài tập lớn, đề án của sinh viên có thể trở thành một phần của sản phẩm doanh nghiệp. Các em được tham gia vào công việc thực tế ngay trong quá trình học tập, thay vì phải đợi cho đến năm cuối mới biết được doanh nghiệp thực sự cần gì.

Không gian chứa đựng cách làm mới

Việc trường dành gần 2.500 mét vuông cho các doanh nghiệp lập văn phòng, phòng nghiên cứu có tác động sâu sắc đến cách sinh viên học tập và phát triển.

Tuy nhiên, theo Hiệu trưởng ICTU, điều trường công bố không đơn thuần là một không gian 2.500 mét vuông hay các văn phòng doanh nghiệp nằm trong khuôn viên nhà trường.

Trường muốn giới thiệu một cách làm hoàn toàn mới. Ở đó, trường đại học không chỉ là nơi truyền tải kiến thức, doanh nghiệp không chỉ là nơi tuyển chọn nhân sự, và sinh viên không chỉ là những người học để chờ ngày hoàn thành khóa học. Doanh nghiệp đem đến những bài toán thực tế, trường cung cấp nền tảng lý thuyết và kiến thức, sinh viên tham gia vào quá trình tìm tòi và sáng tạo, còn Nhà nước tạo ra môi trường chính sách thuận lợi, định hướng phát triển và hỗ trợ kết nối các nguồn lực.

Hy vọng của Hiệu trưởng là sinh viên sẽ không phải chờ đến năm cuối mới hiểu doanh nghiệp cần những gì, không phải ra trường mới bắt đầu học lại. Ngay từ năm thứ nhất, các em có dịp gặp gỡ các kỹ sư, người quản lý, các chuyên gia, những nhà kinh doanh; tham gia vào những dự án có thật và học hỏi từ những bài toán của đời sống thực tế.

Mặc dù một trường đại học có thể không sáng tạo ra mọi công nghệ, nhưng một trường đại học xuất sắc phải có khả năng đào tạo những con người có năng lực để tạo ra các công nghệ mới.

Những điều cần làm để liên kết thực sự thắm thiết

Để mối quan hệ giữa trường đại học và doanh nghiệp thực sự trở nên thiết thực, vẫn còn rất nhiều công việc phải tiến hành. Về phía nhà nước, PGS.TS Phùng Trung Nghĩa kỳ vọng sẽ có những chính sách để các doanh nghiệp khi tham gia vào các hoạt động giáo dục, đào tạo được hưởng những ưu tiên như giảm thuế, miễn thuế hay những điều kiện hỗ trợ khác. Những biện pháp này sẽ tạo thêm động lực cho doanh nghiệp gắn bó sâu hơn với nhà trường.

Từ phía nhà trường, cần có tinh thần cầu thị, sẵn sàng đón nhận các ý kiến từ doanh nghiệp, linh hoạt thay đổi khi có những yêu cầu mới. Doanh nghiệp cũng nên xem đây là một bài toán có tính lâu dài. Để tạo ra một lực lượng lao động ổn định, phù hợp với nhu cầu của họ, cần phải hợp tác sâu sắc và sớm hơn với các trường đại học.

Nếu Nhà nước, nhà trường và doanh nghiệp cùng thực hiện tốt những vấn đề trên, mô hình liên kết ba bên sẽ phát triển vững chắc và đạt được nhiều kết quả cụ thể, đo lường được.