Tehran đặt ra sáu yêu cầu tiên quyết để bình thường hoá hoạt động qua eo biển Hormuz

Giới chức Iran phát biểu rằng việc mở lại hoạt động hàng hải thông qua eo biển Hormuz hoàn toàn phụ thuộc vào sự thay đổi thái độ của Washington. Theo thông báo của hãng IRNA vào ngày 8 tháng 8, Thư ký Hội đồng An ninh Quốc gia Tối cao Mohammad Bagher Zolghadr nhấn mạnh: "Đây là những đòi hỏi xuất phát từ ý muốn của toàn bộ nhân dân Iran, được thể hiện rõ ràng trong suốt 160 ngày kiên trì chiến đấu trên chiến trường và đường phố. Eo biển Hormuz sẽ không thể mở lại trừ khi Mỹ thay đổi cách hành xử của mình".

Chính quyền Iran đã liệt kê sáu yêu cầu cụ thể gửi tới Washington. Các yêu cầu này bao gồm việc chấm dứt tất cả các hoạt động đe dọa quân sự nhằm vào Iran, dừng cuộc can thiệp quân sự trong khu vực có liên quan đến các đối tác của Tehran, gỡ bỏ toàn bộ các biện pháp phong tỏa thương mại, cung cấp bồi thường cho những thiệt hại đã gây ra, dỡ bỏ các lệnh cấm vận và mở khóa những tài sản của Iran đang bị đóng băng ở nước ngoài.

Ông Zolghadr khẳng định rằng Hội đồng An ninh Tối cao sẽ không từ bỏ những yêu cầu này dưới bất kỳ circumstance nào, cho dù trong bối cảnh xung đột hay trong các cuộc tiếp xúc ngoại giao. Mặc dù vậy, các chính trị gia Mỹ vẫn chưa đưa ra bất kỳ phản ứng chính thức nào đối với những điều kiện mà phía Iran đã nêu ra.

Các nhà phân tích chuyên môn về vấn đề an ninh quốc tế có đánh giá khác. Richard Weitz, một chuyên gia từ Đại học Quốc phòng NATO, cho rằng khả năng Mỹ chấp thuận yêu cầu bồi thường hay bất cứ điều kiện nào khác từ phía Iran gần như bằng không. Ông Weitz chia sẻ với mạng Al Jazeera: "Đó là một điều mà Tổng thống Donald Trump đã công khai từ chối và quốc hội Mỹ cũng không hỗ trợ loại đề xuất này". Theo nhân vật này, danh sách những yêu cầu của Tehran sẽ trở thành trở ngại lớn giáng vào khả năng đạt được thỏa hiệp của Nhà Trắng.

Trong những thời gian gần đây, Tổng thống Trump đã liên tục khẳng định rằng Mỹ sắp đạt được thỏa thuận với Iran, trong đó vận tải hàng hóa qua eo biển Hormuz sẽ sớm trở lại bình thường. Ông Trump cũng không quên cảnh báo rằng nếu mọi việc không diễn ra theo kế hoạch, Mỹ sẽ thực hiện "các bước đi mạnh mẽ" nhằm vào Iran.

Ngược lại, các nhà lãnh đạo Tehran liên tục phủ nhận rằng họ đang có các cuộc đàm phán trực tiếp nào với chính quyền Mỹ. Họ nhiều lần cáo buộc Washington cố gắng tác động tiêu cực đến các cuộc thảo luận giữa Iran và Oman thông qua các lời đe dọa quân sự.

Eo biển Hormuz là tuyến đường thủy chiến lược nằm giữa đất liền Iran và Oman. Với tổng chiều dài 161 km, điểm chật nhất chỉ có 33 km, khoảng cách giữa các luồng hàng hải theo từng hướng còn lại chỉ khoảng 3 km. Kể từ khi các cuộc xung đột ở Trung Đông bùng nổ, eo biển này gần như rơi vào tình trạng bị tê liệt. Hiện tại, các tàu biển chỉ có hai lựa chọn: sử dụng tuyến phía bắc chạy qua vùng nước của Iran, hoặc đi theo tuyến phía nam sát theo bờ biển Oman.

Vào giữa tuần, Iran công bố kế hoạch xây dựng "cơ chế quản lý mới" cho hoạt động hàng hải qua eo biển Hormuz. Cơ chế này sẽ dựa trên những điểm chung đã thống nhất với Oman. Thứ trưởng Ngoại giao Iran Kazem Gharibabadi tiết lộ rằng cả hai quốc gia đã tham gia thảo luận về các vấn đề kỹ thuật, bảo vệ an ninh và chủ quyền, cũng như xem xét khả năng thành lập một cơ sở điều phối hợp tác để giám sát lưu thông và thu thập dữ liệu từ các phương tiện biển.

Theo phương án được đề xuất, hai tuyến hàng hải hiện tại - một sát đảo Larak của Iran và một khác đi qua vùng nước của Oman - sẽ bị đóng lại. Để thay thế, một tuyến hàng hải mới sẽ được thiết lập, với một phần chạy qua vùng nước Iran và phần còn lại qua vùng nước Oman. Đây là một thay đổi đáng kể so với hệ thống hiện tại đã tồn tại hàng chục năm, trong đó tàu hàng thương mại chủ yếu sử dụng tuyến đi qua vùng nước của Oman.

Tuyến hàng hải được đề xuất có kế hoạch được thử nghiệm trong vòng 2 đến 4 tháng, với khả năng kéo dài hơn. Tuy nhiên, ông Gharibabadi nhấn mạnh rằng quá trình triển khai cuối cùng vẫn còn phụ thuộc vào quyết định riêng của các nhà lãnh đạo cấp cao nhất của Iran. Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran cũng nhấn mạnh điểm này bằng cách tuyên bố rằng "việc mở lại eo biển Hormuz có những cơ chế riêng biệt và hoàn toàn độc lập với các cuộc thảo luận với Oman".