Sự khác biệt rõ rệt trong cách xử lý vụ đổi chuyên cơ giữa thời kỳ Clinton và Trump

Vào tháng 3 năm 2000, một máy bay mang đầy đủ các dấu hiệu của Không lực Một hạ cánh tại thủ đô Islamabad của Pakistan trước sự theo dõi của giới báo chí. Một nhân viên mật vụ có vẻ ngoài giống với Tổng thống Bill Clinton bước xuống cầu thang, khiến nhiều người tưởng rằng vị tổng thống đã đến nơi.

Ngay sau đó, một chiếc máy bay khác, không có bất kỳ ký hiệu nhận dạng nào, tiếp tục hạ cánh. Lúc này, ông Clinton mới thực sự xuất hiện và bước xuống từ máy bay này. Đó là lúc cộng đồng tại Islamabad mới nhận ra rằng Washington đã triển khai một chiến thuật nghi binh tinh vi, với chiếc máy bay đầu tiên chỉ là bẫy để qua mặt những kẻ có ý định xấu.

Susan Page, biên tập viên chuyên trách Nhà Trắng của hãng USA Today, là một trong số ít người được cảnh báo trước về kế hoạch này. Trước khi chuyên cơ cất cánh từ Ấn Độ tới Pakistan, các quan chức Nhà Trắng đã mời Page, lúc đó là chủ tịch của Hiệp hội Phóng viên Nhà Trắng (WHCA), tới dự một cuộc gặp kín đáo. Trong buổi gặp gỡ này, những cán bộ phụ trách báo chí và an ninh đã giải thích chi tiết về kế hoạch, đồng thời thông báo cho bà vị trí của Tổng thống cũng như những biện pháp bảo vệ dành cho các nhà báo đi cùng.

"Họ đã giải thích cho tôi về các quy trình an ninh đặc thù được thực hiện do những rủi ro của chuyến bay này, bao gồm cả việc sử dụng máy bay chuyên cơ giả. Những nguy hiểm đó ảnh hưởng tới cả Tổng thống Clinton lẫn các phóng viên tháp tùng", bà phát biểu.

Cuộc họp kín dành riêng cho Page, điều chưa hề được công bố công khai trước đây, đồng nghĩa rằng ít nhất một thành viên của đoàn báo chí tháp tùng đã được biết rằng Tổng thống sẽ không thực sự ở trên Không lực Một.

Page, hiện là đại diện chính của văn phòng USA Today ở Washington, gần đây đã phá vỡ một thỏa thuận giữ kín kéo dài hàng chục năm với Nhà Trắng thời Clinton để tiết lộ về kinh nghiệm của mình.

"Tôi chưa bao giờ tiết lộ điều này trước đây vì nguyên tắc bảo mật của cuộc trao đổi đó. Tuy nhiên, sau hơn 1/4 thế kỷ đã qua và nhận thấy rằng chiến thuật đã trở nên rõ ràng ngay khi ông Clinton xuất hiện ở Pakistan, tôi cảm thấy có thể kể lại sự việc bây giờ", bà cho hay.

Hơn 25 năm sau sự kiện trên, Nhà Trắng lại phải đối mặt với một thách thức an ninh tương tự. Tổng thống Donald Trump đã thực hiện một động thái bí mật: chuyển từ Không lực Một sang một máy bay quân sự nhỏ hơn, không gắn những ký hiệu nhận dạng, khi ông rời khỏi hội nghị NATO tại Thổ Nhĩ Kỳ vào ngày 8 tháng 7.

Quyết định này được đưa ra sau khi các cơ quan tình báo Mỹ thu thập được thông tin "từng được kiểm chứng" cho rằng Iran có khả năng phóng các hệ thống tên lửa nhằm vào chuyên cơ Không lực Một.

Nhưng khác với trường hợp thời ông Clinton, những nhân viên Nhà Trắng và các phóng viên đi cùng trên Không lực Một lại không được thông báo về việc chuyên cơ của họ sẽ đóng vai trò "bẫy" để loanh quanh. Sự việc này đã khơi dậy những lời phê phán gay gắt rằng Nhà Trắng đã để cho đoàn tháp tùng rơi vào tình cảnh nguy kịch mà không có biết trước.

Jacqui Heinrich, hiện là chủ tịch của WHCA, cho biết bà đã có "một cuộc trao đổi thẳng thắn và mang tính xây dựng" với những cá nhân cấp cao trong chính quyền để bộc lộ những lo lắng của giới báo chí liên quan tới sự an toàn và tính công khai.

"Như ông Tổng thống đã nói gần đây, Hoa Kỳ có rất nhiều đối thủ đang nhắm tới ông, và chúng tôi vận dụng mọi công cụ sẵn có để ứng phó với những mối nguy hiểm đó", Steven Cheung, phó giám đốc liên lạc của Nhà Trắng, bình luận.

Nhóm phóng viên luân phiên được giao vụ tháp tùng tại Nhà Trắng đã ra đời từ năm 1937, có trách nhiệm theo dõi và cung cấp những thông tin không thiên vị về Tổng thống cho toàn bộ nền báo chí. Hành động bí mật của ông Trump trong việc thay đổi máy bay mà không thông báo cho báo chí dường như chưa từng xảy ra trong lịch sử các tổng thống hiện đại.

Garrett Graff, một nhà báo đồng thời là sử gia, cảnh báo rằng những phóng viên tháp tùng có thể đã bị đưa vào chính những nguy hiểm mà Nhà Trắng và quân đội đang cố gắng tránh, trong khi họ hoàn toàn không hề biết được.

"Việc loại báo chí ra khỏi quá trình quyết định trong tình huống này là một vấn đề cực kỳ quan trọng", ông nhấn mạnh.

Barbara Starr, cựu nhân viên tờ CNN về các vấn đề Lầu Năm Góc, cho rằng báo chí hiểu rõ và tôn trọng những yêu cầu an ninh khi đưa tin về vị Tổng thống. Tuy nhiên, sự việc mới này có thể làm suy yếu lòng tin của họ, bởi vì những sinh mạng của họ đã bị đặt vào một tình trạng rủi ro mà họ không được cảnh báo hoặc có cơ hội để lựa chọn hành động khác.

"Chúng tôi cất cánh khỏi Ankara lúc 8 giờ 43 phút tối. Chúng tôi được khuyến cáo rằng nên kéo tất cả những tấm chắn cửa sổ lại trong khoang dành cho báo chí", Megan Messerly, một biên tập viên của Politico nằm trong nhóm báo chí trên máy bay của ông Trump hôm đó, kể lại.

Sau khi hạ cánh, một nhà báo đã hỏi ông Trump về khả năng có những mối đe dọa an ninh đối với Không lực Một hay không. Tổng thống Mỹ trả lời "tôi luôn gặp những mối đe dọa. Tôi đứng đầu danh sách của họ, phía trước các vị kia. Tuy nhiên nếu tôi đi, các vị cũng đi theo, đúng không?".

Một phóng viên Nhà Trắng không muốn tiết lộ danh tính chia sẻ cảm xúc bức xúc về sự kiện này.

"Phóng viên chấp nhận rủi ro như là một phần của công việc của mình, nhưng không phải rủi ro thay thế cho Tổng thống", người này nói.