Moskva triệu Đại sứ Nhật để phản đối chuyến thăm quần đảo Kuril của Tổng thống Putin

Hôm 17/8, Ngoài trưởng Nga Sergei Lavrov phát biểu rằng các nhà lãnh đạo Nhật Bản đã "vượt khỏi ranh giới lễ độ" khi lên tiếng phản đối về sự hiện diện của Tổng thống Vladimir Putin trên quần đảo Kuril. Ông Lavrov thông báo rằng Moskva đã yêu cầu Đại sứ Nhật Bản tại Nga Akira Muto báo cáo, tuy nhiên phía Nhật cho hay vị đại sứ này không thể xuất hiện ngay lập tức.

"Chúng tôi được thông tin rằng ông Muto hiện không có mặt tại thủ đô hoặc gặp vấn đề sức khỏe. Tình trạng này chưa được làm rõ hoàn toàn", Ngoài trưởng Lavrov chia sẻ. Động thái triệu tập Đại sứ Muto nhằm mục đích "xác định lập trường của các lãnh đạo Nhật Bản" và cách thức các phái bộ nên "điều hành mối quan hệ tại quốc gia sở tại".

Sau phát biểu của Ngoài trưởng Lavrov, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Nga Maria Zakharova đã tiết lộ với hãng thông tấn TASS rằng Đại sứ Muto "bất ngờ cảm thấy khỏe hơn" và sẽ có mặt làm việc vào ngày 18/8.

Ngày 13/8, Tổng thống Putin đã thực hiện chuyến thăm tới nhà máy xử lý hải sản Yasny nằm trên đảo Iturup thuộc quần đảo Kuril. Đây là lần đầu tiên người đứng đầu nhà nước Nga công khai viếng thăm lãnh thổ tranh chấp với Nhật Bản.

Phản ứng từ phía Nhật Bản gồm có hành động triệu tập Đại sứ Nga Nikolay Nozdrev của Ngoài trưởng Nhật Bản Toshimitsu Motegi nhằm thể hiện sự phản đối. Thủ tướng Sanae Takaichi đã công khai bày tỏ thái độ cứng rắn, gọi hành động của Tổng thống Putin là "hoàn toàn không chịu được".

Lịch sử tranh chấp giữa hai nước bắt nguồn từ sau Thế chiến II, khi Liên Xô tiếp quản quần đảo Kuril. Tuy nhiên, Nhật Bản vẫn khẳng định chủ quyền đối với 4 đảo phía nam của quần đảo, kể cả đảo Iturup mà Tokyo gọi là Etorofu. Khác biệt này về lãnh thổ đã ngăn cản việc ký kết hiệp ước hòa bình và làm căng thẳng mối quan hệ song phương trong suốt nhiều năm.

Gần đây, Nga đã tăng cường sự hiện diện quân sự trên quần đảo Kuril. Năm 2016, các hệ thống tên lửa Bal và Bastion được triển khai trên hai trong số bốn đảo. Trong các năm tiếp theo, Nga tiếp tục đưa các thiết bị tên lửa phòng không và xây dựng cơ sở không quân tại đảo Iturup.

Kể từ khi Nga khởi động chiến dịch đặc biệt ở Ukraine vào tháng 2/2022, Nhật Bản đã lên án quyết liệt và áp dụng các lệnh trừng phạt kinh tế chống lại Moskva. Thủ tướng lúc bấy giờ Fumio Kishida tuyên bố rằng những đảo ở phía nam quần đảo Kuril là "đất nước của những người tổ tiên chúng tôi".

Để đáp trả, Nga đã tạm dừng các cuộc đàm phán liên quan đến những dự án kinh tế chung tại quần đảo Kuril, hủy bỏ chính sách miễn visa cho công dân Nhật. Bộ Ngoại giao Nga tuyên bố những biện pháp này là hệ quả của "các lệnh trừng phạt đơn phương mà Nhật Bản thi hành với Nga, liên quan tới tình hình ở Ukraine".