Nhà thờ Tân Hòa - Kiến trúc Công giáo với diện mạo đình làng Việt

Nhà thờ Tân Hòa thu hút sự chú ý bởi thiết kế kiến trúc độc đáo với mái ngói bậc bậc, cổng tam quan, bậc thềm cao và những chi tiết trang trí mang hơi thở của đình làng Việt Nam. Khi nhìn từ bên ngoài, công trình dễ khiến người ta liên tưởng tới một công trình tín ngưỡng truyền thống, thay vì một nhà thờ Công giáo thường thấy.

Đây chính là điểm nổi bật của nhà thờ Tân Hòa: cách kiến trúc Công giáo được thể hiện thông qua ngôn ngữ của kiến trúc truyền thống Việt Nam. Nhiều người quen gọi công trình này là "Thánh Mẫu Điện", tên gọi gắn liền với ý tưởng thiết kế của giáo xứ, đồng thời phản ánh lòng kính trọng đối với Đức Maria và mong muốn tạo dựng một không gian phụng tự gần gũi với nền văn hóa bản địa.

Theo Công Giáo và Dân Tộc, giáo xứ Tân Hòa được hình thành từ năm 1957, lúc đầu là lớp nhân khẩu từ giáo xứ Bùi Phát mang tên họ Kiến Thiết. Đến năm 1960, khu vực này được tách riêng thành giáo xứ Tân Hòa.

Thánh đường đầu tiên được xây dựng vào năm 1966. Tuy nhiên, vì địa hình khu vực thấp, công trình thường xuyên bị ảnh hưởng từ triều cường và mưa lớn. Năm 1995, linh mục Đaminh Bùi Minh Sơn, khi đó là chánh xứ Tân Hòa, đã quyết định xây dựng thánh đường mới.

Thay vì lựa chọn hình thức kiến trúc Công giáo theo phong cách phương Tây thuần túy, dự án mới được định hướng lấy cảm hứng từ hình ảnh đình làng Việt Nam.

Kiến trúc độc đáo với mặt bằng hình vuông

Nhà thờ có mặt bằng hình vuông với mỗi cạnh dài khoảng 37 mét và quay về hướng Đông Nam. Cách bố trí này có lợi cho việc tiếp nhận ánh sáng tự nhiên, tạo độ thông thoáng cho không gian bên trong và hạn chế ánh nắng trực tiếp chiếu vào.

Điều đáng lưu ý là các yếu tố mang tính truyền thống không chỉ được dùng để trang trí bề ngoài mà còn được tích hợp vào cách tổ chức tổng thể công trình. Từ sân nhà thờ, những người bước vào sẽ đi qua hệ thống cổng và bậc tam cấp được sắp xếp theo trục thẳng. 15 bậc tam cấp được chia theo tỉ lệ 3:5, tạo ra cảm giác cân bằng khi quan sát từ phía trước.

Hệ thống mái nhiều tầng - điểm nhận biết dễ dàng nhất

Chính hệ thống mái là chi tiết khiến nhà thờ Tân Hòa trở nên dễ nhận ra nhất. Các lớp mái được nâng theo kiểu chồng diêm, gợi lại hình thức kiến trúc truyền thống. Kiểu mái này từng xuất hiện ở các đình làng, nhà từ đường và một số công trình cổ kính.

Tại nhà thờ này, mái được phân chia thành ba tầng với độ dốc khác nhau, tạo cảm giác công trình cao sảng khoái thay vì nặng nề. Dưới lớp ngói là kết cấu bê tông cốt thép. Các khoảng cổ diêm giữa các tầng mái không những là điểm nhấn kiến trúc mà còn được tận dụng để bố trí 14 chặng đàng Thánh giá, đưa nội dung phụng tự Công giáo vào một cấu trúc mang dáng dấp Việt Nam.

Ở các góc mái, những hình ảnh chim bồ câu được bố trí như các điểm nhấn trang trí, gợi tượng trưng về hòa bình.

Trang trí nội thất kết hợp tài năng Đông Tây

Bước vào bên trong, sự giao thoa này tiếp tục hiện diện nhưng với cách thể hiện tinh tế hơn. Một mảng hoa văn trống đồng trên mặt đá ở vị trí trung ương gợi nhắc văn hóa Đông Sơn. Những hình ảnh quen thuộc trong mỹ thuật và sinh hoạt Việt Nam cũng xuất hiện trên hệ thống cửa gỗ lim: rồng, hổ, phượng hoàng, hoa cúc, hoa huệ và tre.

Những chi tiết này tạo nên không gian có nhiều tầng ý nghĩa: vẫn là nơi diễn ra các nghi lễ Công giáo nhưng cũng là nơi có thể gặp gỡ những hình ảnh quen thuộc của mỹ thuật truyền thống Việt.

Đặc biệt, câu chuyện về giao thoa giữa hai hệ thống ngôn ngữ nghệ thuật còn thể hiện rõ ở phù điêu "Bữa tiệc ly" tại gian cung thánh. Tác phẩm này lấy nội dung từ Kinh thánh nhưng được biểu hiện theo cách riêng. Các tông đồ không đơn thuần được sắp xếp theo bố cục truyền thống mà được tổ chức thành các nhóm với những trạng thái cảm xúc đa dạng, từ nghi ngờ, tranh luận đến sợ hãi và phản ứng trước sự việc.

Một tiếng nói riêng giữa hiện đại

Nhà thờ Tân Hòa cho thấy rằng văn hóa Việt có khả năng trở thành chất liệu phong phú để diễn đạt nghệ thuật Công giáo mà không cần phải sao chép các mô hình kiến trúc phương Tây. Từ hình thức mái, cách tổ chức không gian cho đến các hoa văn trang trí và nghệ thuật thánh, công trình tạo ra một diện mạo riêng biệt: vừa mang tính trang nghiêm của một thánh đường, vừa giữ những hình ảnh gần gũi của kiến trúc và mỹ thuật Việt.

Giữa một TP.HCM ngày một hiện đại hóa, nhà thờ Tân Hòa không chỉ gây chú ý bởi vẻ ngoài khác biệt mà còn kể lên câu chuyện về cách một công trình tôn giáo tìm được giọng nói riêng của mình khi hòa mình vào nền văn hóa của nơi nó tồn tại.