Câu chuyện 'khiêng cái tủ' - nét tinh tế ẩn chứa tình xóm giềng của dân miền Tây

Dân miền Tây nổi tiếng với tính cách mộc mạc, hào sảng, và những cách mời nhậu của họ cũng mang đặc điểm tương tự - luôn ẩn chứa một tinh tế nhất định phía sau những "lời nhờ vả" rất chân thành và thân thiện.

Phong tục này thực chất xuất phát từ một nét văn hóa cộng đồng xóm giềng đã tồn tại từ lâu, thể hiện sâu sắc tình cảm làng xã và sự gắn bó giữa các gia đình trong cùng một vùng. Câu chuyện về "khiêng cái tủ" chính là một minh họa rõ ràng cho kiểu "mượn cớ" để gọi mời nhậu và dự tiệc cùng với gia đình.

Chị Phạm Thị Trinh, giáo viên quê từ Thanh Hóa, hiện đã lập gia đình ở xã Phong Điền, TP Cần Thơ, đã chia sẻ về nét văn hóa này mà chị thấy mới lạ lẫm lúc mới bước vào cộng đồng miền Tây. Chị kể: "Ban đầu tôi không hiểu vì sao mỗi khi hàng xóm nhờ chồng tôi sang khiêng một cái tủ gì đó, chồng tôi lại mất cả buổi mới về nhà".

Ở miền Tây, người ta ít khi nói rõ ràng "qua nhậu" bởi sợ gây phiền toái cho những người xung quanh, và những người được mời cũng dễ từ chối bằng những lý do như "tôi đang bận việc nhà" hay "hôm nay thân thể tôi không được khỏe". Vì lý do đó, người có ý định mời nhậu sẽ tìm cách diễn đạt một cách khéo léo, chẳng hạn như "qua khiêng giùm cái tủ", "sửa giùm mái tôn", "tiếp tui tát đìa cá", hay "qua tiếp tui dỡ chà". Sau những lời nhờ vả này, họ lại tỏ ra biết ơn một cách tự nhiên.

Sau những lần qua nhà hàng xóm để giúp việc, nhất là vào những ngày nghỉ ngơi, chồng chị Trinh mất cả buổi dài, có lần về nhà còn có mùi men ôm theo, chị mới bỗng hiểu ra: Ah, vậy là "khiêng cái tủ" có ý nghĩa như thế sự thực công việc chỉ là cái cớ để tạo dịp gặp gỡ. Khi chồng chị Trinh tới, anh ta được tiếp đãi bằng những lời mời dịu dàng như "vô uống một hai ly rồi về" hay "lai rai chút rồi để đi".

Ở vùng hạ lưu sông Mekong này, bất cứ khi nào gia đình nào trong xóm tổ chức tiệc tùng, có việc cần giúp đỡ, hay cất nhà, dựng rạp, mọi người đều sẵn sàng tình nguyện ra tay hỗ trợ mà không đòi hỏi công lao. Chính vì thế, khi nghe có "việc khiêng cái tủ", mọi người liền có mặt ngay lập tức.

Họ coi việc của hàng xóm cũng như việc của chính mình, chỉ cần nghe tiếng kêu nhờ là sẵn sàng dừng bữa cơm, bỏ giấc ngủ để chạy sang hỗ trợ mà không tính toán lợi ích gì. Rồi sau đó, mối quan hệ tình cảm xóm giềng lại ngày càng mạnh mẽ hơn qua những buổi lao động cùng nhau, những cuộc trò chuyện rôm rả quanh bàn cơm và những bữa nhậu tươi vui.

Do tính cách phác thẳng và sự nhiệt tình quá mức, nhất là khi điều được nhờ vả nằm trong khả năng của mình, nên người được nhờ, người được mời khó có thể từ chối được.

Thỉnh thoảng, công việc nhờ vả là thực tế nhưng khối lượng công việc chính chỉ kéo dài khoảng 15-30 phút mà thôi. Sau khi hoàn tất công việc, chủ nhà thường mời những người giúp đỡ ở lại để cảm ơn bằng cách "bày ra vài ly", "uống sương sương cho vui". Họ bàn luận về các mối quan hệ trong xóm, mùa vụ nông sản, ruộng vườn, hoặc những chuyện về đám cưới trong dòng họ. Buổi hỗ trợ nhanh chóng trở thành một dịp để tụ họp, trò chuyện tươi vui, khiến những người tới giúp như chồng chị Trinh phải ở lại nửa ngày hoặc thậm chí lâu hơn mới có thể về nhà.

Thay vì nói thẳng thắn "qua nhậu ông ơi", người miền Tây lại bàng bạc nhờ "ông qua giúp tui khiêng cái tủ" chính là nét tính cách đặc trưng của dân miền Tây. Cách làm này cũng tạo ra một cảm giác vui thích vì như "lường được" người mà mình muốn mời qua nhậu.

Anh Út Tửng, quê Cờ Đỏ (Cần Thơ), nói một cách hài hước: "Cách diễn đạt tránh ấy cũng để giấu những bà vợ khó tính. Nếu nói thẳng đi nhậu thì rất khó ứng xử với các bà, nhưng khi tui nói đi giúp xóm giềng thì các bà ủng hộ, dù rõ là đi nhậu mà".

Theo TS Tạ Đức Tú từ Đại học Cần Thơ, người miền Tây rất coi trọng tình cảm xóm giềng, có câu "tối lửa tắt đèn có nhau" nên họ hay nhờ vả lẫn nhau, gọi là "vần công". Cách trả công không cần chặt chẽ về khối lượng hay thời gian, chỉ cần "có qua có lại" là được. Vì công được trả sau, nên ngay sau buổi lao động sẽ có sự mời cơm rượu. Những công việc như khiêng tủ, khiêng giường không thuộc diện phải "vần công" nên dù sao cũng sẽ được mời "uống vài ly". Đó chính là một hình thức mời nhậu hào sảng của dân miền Tây.

"Nhờ" thực chất là một hình thức gợi ý buộc phải thực hiện một hành động, không dễ từ chối. Tuy nhiên, sự thật là cả hai bên đều biết rằng "sau khi khiêng cái tủ là sẽ uống vài ly" nên họ cùng tham gia với sự hào sảng, vui vẻ và tình cảm xóm giềng như vậy.

Đó là một phần của sự sống của dân miền Tây với những mùa nước nổi chứa đựng trong nó những bài học sâu sắc về sinh thái và cách sống chung.