Những nét nổi bật trong Luật Chuyển đổi số vừa có hiệu lực

Luật Chuyển đổi số được Quốc hội phê chuẩn vào tháng 12 năm 2025, đánh dấu một bước ngoặt trong tiến trình số hóa của đất nước. Trước khi luật này ra đời, Việt Nam đã triển khai nhiều hoạt động chuyển đổi số và hoàn thiện hành lang pháp lý thông qua các luật chuyên ngành như Luật Giao dịch điện tử, Luật Viễn thông và Luật Công nghiệp công nghệ số. Tuy nhiên, những quy định này tồn tại độc lập mà chưa được hệ thống hóa, thiếu một khung định hướng chung và nhất quán cho toàn bộ quá trình chuyển đổi số quốc gia. Chính vì vậy, Luật Chuyển đổi số được thiết kế theo hướng "luật khung", có nhiệm vụ liên kết các quy định chuyên ngành hiện hành và bổ sung những khuyết thiếu như kinh tế số, xã hội số và hạ tầng hỗ trợ chuyển đổi số. Ngoài ra, luật thiết lập một cơ chế điều phối tại mức quốc gia để giải quyết những vấn đề vượt ra ngoài phạm vi của từng luật chuyên ngành riêng lẻ.

Xây dựng hệ thống khái niệm chuyển đổi số thống nhất

Theo Cục Chuyển đổi số quốc gia, một trong những điểm góc cạnh nhất của luật là lần đầu tiên Việt Nam xây dựng được một bộ khái niệm thống nhất và toàn diện về chuyển đổi số. Trước đây, nhiều thuật ngữ liên quan đến chuyển đổi số được sử dụng rộng rãi trong thực tiễn nhưng chưa có căn cứ pháp lý chung để tham khảo và tuân thủ. Luật mới không những làm sáng tỏ các khái niệm này mà còn xác định rõ ràng những gì được coi là hoạt động chuyển đổi số, từ đó cung cấp cơ sở pháp lý để các bộ, ngành và địa phương thực hiện.

Dựa trên nền tảng này, luật đưa ra các công cụ điều phối ở quy mô toàn quốc, bao gồm chương trình chuyển đổi số quốc gia, khung kiến trúc tổng thể quốc gia số, khung quản lý dữ liệu, khung năng lực kỹ thuật số và bộ chỉ số thậm chí được tiêu chuẩn hóa. Những công cụ này đóng vai trò rất quan trọng trong việc điều phối và tổ chức các hoạt động chuyển đổi số trên toàn quốc.

Đối với các nền tảng và hệ thống số, luật quy định các nguyên tắc thiết kế và yêu cầu tổng quát, hướng tới xây dựng những hệ thống có khả năng tự động, thông minh và chủ động đáp ứng nhu cầu của người dân, thay vì chỉ cung cấp dịch vụ theo hình thức một chiều và thụ động.

Các quy định tài chính mang tính đột phá

Ngoài việc làm rõ ràng các khái niệm, Luật Chuyển đổi số còn lần đầu tiên luật hóa vấn đề tài chính cho chuyển đổi số, quy định rằng Nhà nước phải dành tối thiểu 1% ngân sách hàng năm cho hoạt động này. Quy định này cung cấp căn cứ để các bộ, ngành và địa phương có thể xây dựng các nhiệm vụ, đề án, chương trình cụ thể và bố trí kinh phí phù hợp cho công tác chuyển đổi số.

Để giảm thiểu khoảng cách số giữa các vùng, nhà nước cam kết ưu tiên bố trí nguồn lực chuyển đổi số ở mức cao hơn trung bình toàn quốc cho những khu vực có điều kiện khó khăn như biên giới, hải đảo, vùng đồng bào dân tộc thiểu số, khu vực núi cao và những vùng gặp khó khăn về kinh tế - xã hội.

Luật cũng quy định riêng biệt cho các dự án đầu tư và mua sắm những hệ thống hoặc sản phẩm chưa có trên thị trường hoặc chưa có tiền lệ. Những dự án loại này thường khó xác định phạm vi công việc và khó định giá tài sản. Do đó, luật dành kinh phí riêng để phát triển và thử nghiệm những sản phẩm, hàng hóa hoặc hệ thống không có sẵn trên thị trường, đồng thời quy định rõ quy trình lựa chọn đơn vị thực hiện dự án.

Bên cạnh những quy định trên, Nhà nước cũng sẽ triển khai các biện pháp hỗ trợ tài chính và những hình thức hỗ trợ khác dành cho doanh nghiệp nhỏ và vừa, các tổ chức hợp tác xã, cũng như các hộ kinh doanh tư nhân để hỗ trợ quá trình chuyển đổi số và tham gia vào hoạt động phát triển kinh tế số.