Tổng thống Trump ký lệnh hành pháp mới nhằm hạn chế tư cách công dân theo địa điểm sinh

Hôm 6/8, Tổng thống Mỹ Donald Trump đã ký hai sắc lệnh hành pháp nhằm thu hẹp phạm vi cấp quốc tịch Mỹ dành cho những người sinh ra trên lãnh thổ nước này. Biện pháp này tiếp tục thách thức cách hiểu truyền thống về các quy định liên quan trong Hiến pháp Mỹ, diễn ra sau khi Tòa án Tối cao từ chối các đề xuất tương tự từ ông trong thời gian vừa qua.

Việc hạn chế quyền công dân dựa trên địa điểm sinh đã được xác định là một mục tiêu cốt lõi trong chiến dịch siết chặt chính sách nhập cư của ông Trump. Cơ quan Nhà Trắng đặc biệt tập trung vào cái mà họ gọi là "du lịch sinh con" – một phương thức mà các phụ nữ mang thai từ các quốc gia khác nhập cảnh vào Mỹ để sinh đẻ, nhằm giúp con em của họ tự động trở thành công dân Mỹ.

Trong một bình luận tại Nhà Trắng, ông Trump phát biểu: "Những người này đã biến quyền công dân theo nơi sinh thành một trò cười. Chúng tôi đang thực hiện những điều chỉnh vì phán quyết trước đây của Tòa án Tối cao là rất bất công. Một số người còn xây dựng toàn bộ mô hình kinh doanh quanh hoạt động này. Đó là một điều đáng xấu hổ. Họ đang sử dụng tiền bạc để mua cách vào Mỹ và chúng tôi sẽ không cho phép tình trạng này tiếp diễn".

Stephen Miller, người được xem là một trong những cố vấn gần gũi nhất của Tổng thống, tiết lộ rằng sắc lệnh mới cũng sẽ áp dụng để từ chối quyền công dân theo nơi sinh cho những nhóm người khác. Những nhóm này bao gồm con cái của những cá nhân liên kết với các tổ chức mà Chính phủ Mỹ xếp vào danh sách khủng bố quốc tế, cũng như "nhiều loại nhân sự tham gia hoạt động vận động chính sách và hoạt động thay mặt cho các chính phủ nước ngoài".

Theo lời của ông Miller, sắc lệnh sẽ có tác dụng là "một số lượng lớn cá nhân hiện có thể tận dụng quyền công dân theo nơi sinh một cách không phù hợp sẽ không còn đủ điều kiện để được hưởng lợi từ quyền này". Ông cũng nhấn mạnh rằng "kể từ khi sắc lệnh được ký, hoạt động du lịch sinh con chính thức bị cấm hoàn toàn. Điều này có ý nghĩa rằng không còn ai trên toàn thế giới có thể nhận được thị thực nhập cảnh với mục đích gian dối này".

Những người quan sát chính trị dự đoán rằng sắc lệnh mới của ông Trump sẽ phải đối mặt với nhiều vụ kiện pháp lý trong các tòa án.

Vào ngày đầu tiên nhậm chức nhiệm kỳ thứ hai, ông Trump đã ban hành một sắc lệnh hành pháp quy định rằng cơ quan liên bang không sẽ phát hành hộ chiếu, chứng chỉ quốc tịch hoặc các giấy tờ tương tự cho trẻ em có bà mẹ đang lưu trú bất hợp pháp hoặc tạm thời tại Mỹ, đồng thời cha của trẻ không phải là công dân hoặc thường trú nhân Mỹ.

Các tòa án ở các cấp dưới đã chặn động thái này, lập luận rằng theo Điều khoản Quốc tịch của Tu chính án thứ 14, hầu như mọi người sinh ra trên lãnh thổ Hoa Kỳ đều được coi là công dân Mỹ. Vào tháng 6, Tòa án Tối cao đã chặn sắc lệnh của Tổng thống, duy trì nguyên quy định rằng hầu hết những người sinh ra trên lãnh thổ Mỹ đều có quyền mang quốc tịch Mỹ.

Sau khi nhận được phán quyết từ tòa, ông Trump đã kêu gọi Quốc hội Mỹ hành động trong vấn đề này. Tuy vậy, thay vì chờ đợi cơ quan lập pháp, ông đã quyết định phát hành một sắc lệnh mới. Khác với luật do Quốc hội thông qua, sắc lệnh hành pháp chỉ quy định cách thức mà các cơ quan chính phủ sẽ thực thi chính sách hiện hành và có thể bị các tòa án đánh giá về tính hợp pháp của nó.

Theo số liệu từ Trung tâm Nghiên cứu Chính sách Nhập cư Mỹ, trong giai đoạn 2016 đến 2017, mỗi năm có xấp xỉ 20.000 đến 25.000 phụ nữ nhập cảnh vào Mỹ với mục đích sinh con.

Tu chính án thứ 14, được Quốc hội phê chuẩn vào năm 1868, nêu rõ rằng "tất cả những người sinh ra hoặc được nhập tịch tại Mỹ và chịu sự quản lý của Mỹ đều là công dân Mỹ và công dân của bang nơi họ cư trú". Quy định này được lập ra nhằm đảm bảo rằng con cái của các nô lệ – những người bị đưa đến Mỹ một cách cưỡng bức – được công nhân chính thức là công dân Mỹ.

Kể từ khi Tu chính án được thông qua, quyền này đã được áp dụng một cách rộng rãi cho mọi em nhỏ chào đời tại Mỹ, bất kể bố mẹ của trẻ là người nhập cư không hợp pháp hay những người đi du lịch hoặc du học tại Mỹ. Quy định này không được áp dụng với những trường hợp nằm ngoài phạm vi tài phán của Mỹ, ví dụ như con cái của những nhà ngoại giao nước ngoài.

Hiện tại, không có bất kỳ đạo luật liên bang nào hoàn toàn cấm "du lịch sinh con" dưới dạng tuyên bố tường minh. Tuy nhiên, một quy định được công bố năm 2020 trong nhiệm kỳ đầu tiên của ông Trump đã cấm việc sử dụng thị thực du lịch hoặc các loại thị thực công tác ngắn hạn nếu mục tiêu chính của chuyến đi là sinh con tại Mỹ để đứa trẻ có thể sở hữu quốc tịch Mỹ. Các viên chức của tòa lãnh sự có thẩm quyền từ chối cấp thị thực nếu họ xác định rằng mục đích thực sự của người nộp đơn là nhập cảnh để sinh con.

Những cá nhân tham gia vào các hoạt động "du lịch sinh con" có thể phải đối mặt với những cáo buộc về gian lận hoặc các tội danh liên quan khác.