Những trở ngại hiện tại khiến robot hình người chưa thể được ứng dụng rộng rãi trong cuộc sống

Năm ngoái, khi một đội robot biểu diễn vũ đạo trên sân khấu Gala Tết Nguyên đán, Ai Lin ở Hàng Châu nhận ra rằng những cỗ máy này có tiềm năng kinh doanh to lớn. Bằng cách đầu tư gần 30.000 USD mua robot đầu tiên, anh nhanh chóng kiếm lợi nhuận bằng cách cho thuê với giá 3.000 nhân dân tệ (443 USD) mỗi ngày. Các khách hàng chủ yếu sử dụng robot này để phục vụ các triển lãm, biểu diễn sự kiện, hoặc hỗ trợ trong các dịp cầu hôn và lễ cưới.

Mô hình kinh doanh của Lin không phải là trường hợp cá lẻ. Theo thống kê của Tân Hoa Xã công bố gần đây, Trung Quốc hiện có hơn 153.000 doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực cho thuê robot. Li Yiyan, người đứng đầu ShareBot (công ty con của hãng sản xuất robot Agibot), tin rằng thị trường này chứa đầy những cơ hội, với kích thước dự tính có thể vượt 1,5 tỷ USD vào cuối năm nay. Điều quan trọng là mô hình cho thuê này cho phép robot hình người bước vào những tình huống thực tế cùng con người, tạo cơ hội để công nghệ này tiến từ việc chỉ là vật trưng bày sang ứng dụng thực tiễn quy mô lớn.

Tuy nhiên, sự phát triển nhanh chóng của thị trường cho thuê robot cũng nhanh chóng phơi bày những hạn chế của công nghệ khi áp dụng vào thực tế. Ông Zhao Xiaohong, 52 tuổi tại tỉnh Giang Tô, cũng lấy cảm hứng từ bữa Gala Tết năm ngoái để đầu tư vào 8 chiếc robot cho thuê, xem đây là chiến lược nhanh nhất để sinh lợi từ công nghệ trong giai đoạn ngắn hạn.

Nhưng dự tính của Xiaohong không diễn ra như kỳ vọng. Từ cuối năm ngoái, lượng khách thuê bắt đầu suy giảm khi sự hứng thú của công chúng dần phai nhạt. Theo lời ông, mọi người đã cảm thấy nhàm chán vì công nghệ robot hình người phát triển chậm chạp, và thị trường ngập tràn những sản phẩm tương tự nhau.

Ngoài việc lòng hứng thú công chúng giảm sút, các sự cố kỹ thuật cũng khiến nhiều đơn vị cho thuê trở nên thận trọng. Một robot Unitree H1 từng gây tai nạn khi húc người tại một lễ hội đèn lồng ở Đài Sơn, tỉnh Quảng Đông vào đầu 2025. Cũng có trường hợp robot G1 "gây rối" trong bếp vào cuối năm trước. Thậm chí, cùng chiếc robot này đã vô tình đá vào một đứa trẻ khán giả trong khi biểu diễn những động tác võ thuật vào đầu tháng 6, cho thấy rằng sự mất kiểm soát của robot có thể gây ra hậu quả nghiêm trọng.

Theo tạp chí Interesting Engineering, những vụ tai nạn này chỉ ra thách thức lớn nhất: hành động của robot trở nên khó dự đoán khi nó gặp vật cản hoặc chướng ngại vật bất ngờ. Bởi vì những cỗ máy này nặng hàng chục kilogram và chứa nhiều khớp linh hoạt, bất cứ chuyển động lạc lõi nào của chúng đều có thể đe dọa tính mạng của những người xung quanh. Rào cản kỹ thuật này cũng phản ánh thách thức xã hội, vì robot được thiết kế để bắt chước và tương tác với con người.

Khoảng cách giữa lý thuyết và thực tế

Sự chênh lệch giữa những gì ta thấy trên truyền hình và hiệu quả thực tế thể hiện rõ nhất tại Yizhuang, một trung tâm đào tạo robot nằm phía đông nam Bắc Kinh. Tại đây, khoảng 120 robot được sắp xếp gọng gàng, ngày ngày lặp đi lặp lại những công việc như sắp xếp bưu phẩm, gấp quần áo hay xúc bỏng ngô. Những hoạt động này được hướng dẫn bởi các huấn luyện viên người thật thông qua bộ điều khiển cầm tay hoặc cảm biến gắn trên cơ thể. Tuy vậy, những gì robot có thể làm một mình chỉ giới hạn ở những hoạt động được lập trình sẵn như múa lân, đá bóng hoặc pha cà phê.

Hiện tượng này được lặp lại ở nhiều trung tâm đào tạo robot khắp Trung Quốc, phản ánh bài toán căn bản mà toàn ngành đang grapple: thiếu dữ liệu về thế giới vật lý để robot trở thành người lao động thực thụ có năng lực trong cuộc sống hàng ngày. Theo Jiang Weilai, giám đốc Trung tâm đổi mới robot hình người Bắc Kinh (X-Humanoid), các hãng sản xuất đang chi khoảng 150 USD mỗi giờ để thu thập dữ liệu về tương tác vật lý, con số này có thể tăng tùy theo độ phức tạp của dữ liệu.

Bên cạnh vấn đề dữ liệu, phần cứng cũng là nút cổ chai. Marco Wang, chuyên gia phân tích robot Trung Quốc tại công ty nghiên cứu Interact Analysis, cho rằng mức độ trưởng thành kỹ thuật của robot, đặc biệt là những bàn tay tinh vi, vẫn còn rất xa so với năng lực của con người.

Wang giải thích rằng các nhà sản xuất phải tích hợp vô số chức năng vào một bộ phận có kích thước gần bằng khớp xương người. Khi muốn nhồi nhét quá nhiều thứ vào không gian hạn chế như thế, quá trình tản nhiệt trở thành một rào cản to lớn.

Do những khó khăn kỹ thuật này, chỉ có một số ít doanh nghiệp có khả năng sản xuất robot hình người với quy mô lớn, và chủ yếu trong những dự án thí điểm. Thậm chí các công ty tiên phong đã thương mại hóa loại robot này cũng đạt những kết quả khiêm tốn. UBTech thừa nhận rằng những mẫu robot tiên tiến nhất của họ chỉ đạt được 80% năng suất của con người, và "chỉ trong những nhiệm vụ cụ thể" như xếp chồng thùng hàng và sắp xếp bưu phẩm.

Tia sáng hy vọng từ ứng dụng thực tế

Dù gặp nhiều thách thức, nhiều chuyên gia vẫn lạc quan về tương lai của robot hình người, khi chúng bắt đầu xuất hiện ngày càng nhiều trong đời sống thực tế, theo China Daily. Ở Hàng Châu, những robot cảnh sát giao thông được triển khai trên các con đường đông đúc để hỗ trợ điều tiết giao thông. Trong các công viên, cảnh tượng ai đó dắt robot đi dạo như thú cưng không còn là điều quái lạ. Tại các thành phố lớn như Bắc Kinh, Thượng Hải và Thâm Quyến, ta có thể dễ dàng bắt gặp robot pha cà phê, rót bia hoặc phân phát thuốc.

Joy Zhang, nhà phân tích tại ngân hàng BNP Paribas của Pháp, nhận xét rằng "dù còn vụng về, nhưng robot hình người đã bắt đầu hiện diện trước công chúng".

Theo Eric Guo, người sáng lập và lãnh đạo công ty robot AI² Robotics ở Thâm Quyến, robot hình người hiện chưa thực sự xuất sắc, thậm chí gặp khó khăn khi thực hiện "những công việc quá đơn giản hoặc quá phức tạp" vì môi trường thực tế không hoàn toàn giống với điều kiện huấn luyện. Tuy nhiên, trong môi trường nhà máy được kiểm soát chặt chẽ, tiềm năng ứng dụng của robot là rất lớn.

Tháng trước, Morgan Stanley công bố một báo cáo cho thấy Trung Quốc chiếm 90% trong tổng số 13.000 đến 16.000 robot hình người được sản xuất trên toàn cầu năm ngoái, với dự báo con số sẽ tăng lên 50.000 trong năm nay. Nhóm kinh tế gia Morgan Stanley kết luận rằng "robot hình người và công nghệ robot nói chung sẽ là yếu tố thúc đẩy tiếp theo trong xuất khẩu máy móc của Trung Quốc trong 5 đến 10 năm tới".