Lý do bạn không nên bỏ lỡ bộ manga Buddha của Osamu Tezuka - Kiệt tác về Phật và nhân sinh

Khi người yêu thích manga nhắc tới Osamu Tezuka, họ thường ghi nhớ những bộ tác như Astro Boy, Black Jack hay Kimba the White Lion. Tuy nhiên, bên cạnh những lâu đài truyện khoa học viễn tưởng, mạo hiểm hay y học, Tezuka còn để lại một tác phẩm có một không hai: Buddha - bộ truyện tranh kể lại cuộc đời của Đức Phật Thích Ca Mâu Ni.

Từ năm 1972 đến 1983, tác phẩm Buddha ra mắt độc giả. Đây không phải chỉ là một bản tiểu sử được minh họa bằng hình ảnh. Tezuka đã dựng Siddhartha Gautama làm nhân vật trung tâm, rồi xây dựng quanh người đó một vũ trụ rộng lớn với các cuộc chiến tranh, những mối tình yêu, bất công xã hội, sự tham lam, nỗi mất mát và những con người đang tìm kiếm lý do tồn tại của riêng họ.

Chính phương pháp tiếp cận này đã biến Buddha thành một trong những tác phẩm không thể không đọc của Tezuka, thậm chí với những ai chưa bao giờ quan tâm đặc biệt đến manga hay Phật giáo.

Với Buddha, Tezuka không chuyển hóa câu chuyện thành một bài thuyết giảng về tôn giáo. Siddhartha lần đầu tiên hiện ra như một cá nhân bình thường. Anh ta phải đương đầu với những vấn đề sâu kín về cuộc sống, cái chết, sự đau thương và ý nghĩa của sự tồn tại trước khi trở thành một vị Phật.

Nếu độc giả kỳ vọng Buddha sẽ là một tác phẩm trang trọng từ đầu tới cuối, thì manga này có thể gây ra những bất ngờ. Tezuka đã đan xen vào câu chuyện rất nhiều yếu tố về cuộc phiêu lưu, những câu chuyện hài hước và thậm chí những chi tiết lạ lùng.

Hành trình này được bối cảnh hoá tại một xã hội Ấn Độ thời xưa đầy sự thay đổi, nơi mà các vương quốc liên tục xung đột với nhau và nhân dân bị chia cắt theo bậc tầng xã hội. Thay vì chỉ tái hiện lại những biến cố quen thuộc trong đời Siddhartha, Tezuka đã mở rộng câu chuyện bằng nhiều nhân vật sáng tạo.

Những nhân vật này có thể là những người nô lệ, binh sĩ, những kẻ cướp, những người khốn cùng hoặc những cá nhân bị xã hội vứt bỏ. Những cung bậc của họ giao thoa với Siddhartha, tạo nên một bức tranh toàn cảnh về thế giới mà nhân vật này đang sống trong đó.

Nhờ cách xây dựng này, Buddha không chỉ là câu chuyện về một người tìm cầu sự giác ngộ. Nó còn là câu chuyện về những con người thường nhật đang phấn đấu với những nỗi khổ lâu dài.

Một yếu tố đáng chú ý là cách Tezuka vận dụng các sinh vật. Từ những trang đầu của tác phẩm, câu chuyện về một chú thỏ tự nguyện nhảy vào ngọn lửa nhằm cung cấp thức ăn cho một con người đang đói đã kích hoạt tinh thần tâm huyết. Ở những phần khác, động vật không chỉ là những yếu tố trang trí mà lại biến thành những sinh vật có trí tuệ, cảm xúc và lòng từ bi.

Cách dựng này gợi nhớ đến những bộ truyện Jataka - những câu chuyện kể về các kiếp sống trước của Đức Phật, trong đó Ngài từng hiển hiện dưới hình dáng của nhiều loài vật khác nhau.

Một chủ đề sâu đậm nhất của Buddha là sự bất cân xứng. Tezuka tỏ ra rất chú tâm đến hệ thống cấp bậc của nền xã hội Ấn Độ thời cổ. Những nhân vật từ những tầng lớp dưới thường phải chịu sự khinh bỉ dù bản thân họ không hề làm tổn hại ai.

Thông qua số mệnh của những nhân vật chẳng hạn như Chapra, một cậu bé chandalas (nô lệ, tầng lớp thấp nhất của xã hội Ấn Độ) nỗ lực thay đổi địa vị của bản thân, nhà sáng tác đặt ra câu hỏi liệu con người có thực sự bị định sẵn bởi dòng họ hoặc hoàn cảnh khi sinh ra hay không. Đây cũng là vị trí mà manga kết nối trực tiếp với triết lý của Đức Phật.

Một sự hiểu lầm phổ biến về manga là nó chỉ là một dạng giải trí dành riêng cho trẻ em. Buddha gần như là câu trả lời tuyệt vời để bác bỏ quan điểm sai lệch này.

Trong thế giới mà Tezuka tạo dựng, giá trị của một cá nhân không nằm ở xuất thân, tài sản hay vị thế trong xã hội. Những con người từng gây hại, từng thực hiện những điều xấu xa hoặc bị xã hội bỏ rơi vẫn sở hữu khả năng để tự biến đổi.

Angulimala là một minh chứng điển hình. Nhân vật này từng là một tên sát nhân nổi tiếng, nhưng rồi được Phật độ hóa, trở thành một vị đệ tử của Ngài. Tezuka vận dụng sự chuyển biến này để nhấn mạnh một trong những tư tưởng trọng yếu nhất của tác phẩm: con người không cần phải bị ràng buộc bởi quá khứ hay xuất thân của riêng mình.

Tezuka sử dụng biểu đạt hình ảnh với sự linh hoạt đặc biệt. Những trang truyện có thể tràn ngập những cuộc chiến đấu, những hiệu ứng âm thanh ấn tượng và những biểu lộ dí dỏm, tuy nhiên ngay lập tức lại chuyển sang những cảnh tượng chết chóc, những trận chiến hoặc những suy tư về tính tồn tại của con người.

Đặc biệt, cách ông tái dựng Ấn Độ cổ đại thật giàu chi tiết. Những khu vực thành phố, lâu đài, chiến trường, rừng thẳm và những con đường đều được xây dựng nhằm gợi lên cảm giác về một thế giới rộng lớn và sống động.

Dù được thực hiện chủ yếu bằng mực đen trắng, Buddha vẫn sở hữu sức gợi tưởng mạnh mẽ. Tezuka không cần những màu sắc rực rỡ để tạo nên một vũ trụ sinh động.

Buddha của Osamu Tezuka là một trong số ít những tác phẩm có khả năng vượt qua biên giới của manga để trở thành một câu chuyện có giá trị nhân văn.

Ở chiều sâu hơn, đây là câu chuyện về những câu hỏi mà bất kỳ con người nào ở bất kỳ giai đoạn lịch sử nào cũng đều có thể đặt ra: Tại sao chúng ta phải gánh chịu nỗi khổ? Con người có khả năng thay đổi bản thân hay không? Cái gì làm cho một cuộc đời trở nên có ý nghĩa? Liệu sức mạnh và của cải có thật sự mang lại sự hài lòng?

Người đọc không nhất thiết phải là một người tin Phật, thậm chí không cần có sẵn kiến thức về đời sống của Đức Phật, vẫn có thể bước chân vào thế giới của tác phẩm, cảm thấy gần gũi với những nhân vật và bị chạm động bởi những vấn đề mà Tezuka đặt ra về bản chất con người.

Siddhartha tìm kiếm đáp án cho những câu hỏi ấy, nhưng Tezuka không biến hành trình thành một chuỗi những bài học khô cằn. Ông để cho nhân vật trải qua những nỗi mất mát, những mối tình, những cuộc chiến, những thất vọng và những quyết định khó khăn, để rồi rút ra được những bài học từ các trải nghiệm đó.

Vì lý do này, Buddha có thể được tiếp cận như một câu chuyện mạo hiểm, một sử thi, một bản tường thuật về những bất công trong xã hội hoặc đơn thuần là một câu chuyện về con người, một con người có những điểm khác biệt.

Người đọc cũng nên ghi nhớ rằng đây là một tác phẩm hư cấu có nền tảng từ cuộc sống của Đức Phật, chứ không phải một tài liệu lịch sử để nghiên cứu chính xác Phật giáo. Nếu muốn hiểu rõ hơn về giáo lý hoặc tiểu sử của Siddhartha Gautama, cần tìm tới những tài liệu chuyên sâu thích hợp.

Tuy vậy, nếu muốn khám phá cách một trong những họa sĩ manga vĩ đại nhất toàn cầu tái hiện lại câu chuyện này, Buddha gần như là sự lựa chọn mà bất cứ ai cũng khó có thể từ bỏ.

Với tám quyển truyện, tác phẩm đủ dài để xây dựng một vũ trụ rộng lớn nhưng lại không quá sức khiến người đọc cảm thấy gánh nặng cam kết với một bộ truyện có hàng chục hoặc hàng trăm tập. Tezuka vừa bảo tồn được tinh hoa của câu chuyện về Đức Phật, vừa có tự do sáng tạo để chuyển hoá nó thành một sử thi giàu tính cảm xúc.