Viếng mộ nữ anh hùng Neáng Nghés, tưởng nhớ hình ảnh nàng Sa Rết qua các tác phẩm sân khấu

Nữ liệt sĩ Neáng Nghés sinh năm 1942 tại thị xã Tri Tôn thuộc tỉnh An Giang. Bà có dòng máu dân tộc Khmer, gia nhập phong trào cách mạng từ năm 1960 và anh dũng hy sinh vào năm 1962, khi tuổi đời mới chỉ bước sang 20. Trong những ngày tham gia hoạt động cách mạng, bà Neáng Nghés đã hoạt động với vai trò giao liên, sau đó là thành viên nòng cốt của Hội Phụ nữ giải phóng ở địa phương. Bà nổi tiếng vì dũng cảm đối mặt với thù địch trong các cuộc đấu tranh trực tiếp. Vào năm 2005, bà được nhà nước truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân, trở thành người dân tộc Khmer duy nhất của An Giang nhận được vinh dự này.

Cuộc đời anh dũng và lạc quan của bà Neáng Nghés đã thành nguồn lấy cảm hứng sáng tác vô cùng phong phú cho các nhà sáng tác. Từ kịch bản đến vở diễn, biên đạo múa, tất cả đều xoay quanh hình ảnh nàng Sa Rết này, tức hóa thân của bà. Trên sân khấu cải lương, vở kịch "Nàng Sa Rết" (do Lê Duy Hạnh sáng tác kịch bản) từng tạo nên một làn sóng cuồng nhiệt. Theo lời kể của NSND Thanh Điền, vở này đã được dựng lên cho Đoàn cải lương Sài Gòn 3 cách đây mấy chục năm, với nữ diễn viên Thanh Kim Huệ vào vai nàng Sa Rết chính. Dàn diễn viên còn có sự tham gia của các nghệ sĩ như Thanh Điền, Đức Minh và những tên tuổi khác. Bất cứ nơi nào vở kịch được diễn, đều kéo lại đông đúc khán giả, tạo nên sức hút cường kỳ.

Sự thành công của vở Nàng Sa Rết không chỉ đến từ sự bố trí kịch bản hay lựa chọn diễn viên, mà chủ yếu là từ những cảm xúc sâu sắc mà câu chuyện mang lại. Diễn viên Thanh Kim Huệ đã thể hiện xuất sắc sự yêu đất yêu nước, sự quên mình của một cô gái trẻ giữa hoàn cảnh đất nước bị tàn phá. Ngoài kỹ năng diễn xuất tự nhiên và thâm sâu trong khắc họa tâm lý nhân vật, bà Thanh Kim Huệ còn gây ấn tượng với cách sử dụng giọng ca vọng cổ độc đáo, phần nào mang dáng dấp ca vọng truyền thống nhưng được kéo dài một cách tinh tế, làm cho khán giả mê muối theo dõi từng khoảnh khắc.

Không dừng lại ở thành công của vở cải lương, Thanh Kim Huệ còn được các nhà đài mời ghi âm bài ca cổ "Chiếc áo nàng Sa Rết". Bà đã thực hiện bài hát này hai lần: lần thứ nhất song ca cùng danh ca Minh Vương, lần thứ hai là với Dương Thanh. Hai phiên bản đều được lưu giữ để con em có dịp nghe lại. NSND Thanh Điền, khi tâm tình về vở Nàng Sa Rết có bà vợ mình là diễn viên chính, đã chia sẻ trên trang cá nhân bài ca cổ "Chiếc áo nàng Sa Rết" (nhạc sáng tác của Hoàng Yến, lời vọng cổ của Trình Minh) do Đài phát thanh Đồng Tháp phối hợp sáng tạo. Qua hai giọng hát của Thanh Kim Huệ và Minh Vương, khán giả có cơ hội sống lại những ký ức về nữ anh hùng và những hiến dâng của bà.

Trong những năm sau 1975 đến những năm gần đây, lịch sử vở múa "Chiếc áo nàng Sa Rết" được sáng tác khoảng các năm 1967 - 1968 bởi các biên đạo Thái Ly, Vũ Việt Cường, Lã Tiến Thêm. Vở múa này cũng là một trong những sáng tác mang cảm hứng từ hình ảnh nàng Sa Rết. Tác phẩm múa có độ dài khoảng 30 phút và đã chinh phục được lòng nhiều khán giả, không chỉ vì kỹ thuật múa tinh tế mà còn bởi tình cảm sâu sắc dành cho liệt sĩ Neáng Nghés và tất cả những người chiến sĩ cách mạng.

Gần đây, Ban Tuyên giáo và Dân vận Thành ủy TP.HCM đã tổ chức chuyến về nguồn có tên gọi "Ký ức vùng biên". Đây là hoạt động có ý nghĩa nhằm giúp các thế hệ sau không quên những hy sinh và cống hiến của các liệt sĩ. Trong đoàn có sự xuất hiện của các nghệ sĩ nổi tiếng, bao gồm cả Phi Yến - một danh ca múa đã từng hóa thân nàng Sa Rết trong giai đoạn trước năm 1975. Bà Phi Yến cho biết, bà cùng với Đoàn văn công Giải phóng đã biểu diễn vở múa này trong suốt một thời kỳ dài. Sau năm 1975 trở về sau, vở không được dựng lại, nên bà xem như là nàng Sa Rết "duy nhất" trong lĩnh vực múa rẽ hướng.

Khi tâm tình về việc dàn dựng vở múa Chiếc áo nàng Sa Rết, bà Phi Yến chia sẻ: "Vì bà Neáng Nghés là người dân tộc Khmer nên những yếu tố âm nhạc và động tác múa đều phải căn cứ vào nền tảng của múa dân gian Khmer. Trên những yếu tố cơ bản đó, chúng tôi cố gắng phát triển để tôn vinh cốt cách anh hùng, lòng yêu nước của nhân vật. Vở diễn đã chinh phục được rất nhiều khán giả nhờ vào tình yêu mến đối với nữ anh hùng Neáng Nghés và những người lính cách mạng."