Công nghệ VAR tại World Cup 2026: Giữa chính xác và mất đi cảm xúc bóng đá

Tại giải đấu World Cup 2026, công nghệ trợ lý trọng tài video (VAR) cùng các hệ thống hỗ trợ quyết định khác đã trở thành đề tài tranh cãi nóng hổi. Vào ngày 29/6, trên sân vận động Atlanta, một pha tấn công của Đức bị huỷ bỏ sau khi VAR xác định có lỗi việt vị trong tình huống ghi bàn của Jonathan Tah. Mặc dù bóng vào lưới Paraguay, trọng tài đã quyết định không công nhận bàn thắng này do Waldemar Anton bị đánh giá là đã phạm lỗi với thủ môn đối phương Orlando Gill ngay trước đó. Độ mạnh của va chạm khá nhỏ, khiến nhiều người cho rằng quyết định quá khắt khe. Cuối cùng, Đức đã thua Paraguay sau loạt luân lưu.

Những tranh cãi liên quan đến công nghệ tiếp tục xuất hiện trong những trận đấu tiếp theo. Vào ngày 2/7, Bỉ được hưởng lợi từ một quyết định VAR khi được tính một quả phạt đền trong hiệp phụ, giúp đội này lội ngược dòng thành công trước Senegal. Cũng ngày hôm đó, tại trận Mỹ gặp Bosnia & Herzegovina, cầu thủ Folarin Balogun của Mỹ phải nhận thẻ đỏ sau khi VAR can thiệp, một quyết định gây ra không ít tranh cãi.

Tuy nhiên, tình huống gây tranh cãi lớn nhất tính đến thời điểm đó xảy ra ngày 3/7 giữa Croatia và Bồ Đào Nha. Vào phút thứ 103 của trận đấu, từ một cú tạt biên của Ivan Perisic, bóng bay qua nhiều cầu thủ trước khi Ruben Neves ghi bàn phản lưới nhà. Tuy nhiên, VAR đã can thiệp để kiểm tra xem cầu thủ Croatia Igor Matanovic có chạm bóng hay không. Nếu chạm, thì bàn thắng bị huỷ do việt vị của Pasalic. Thông qua cảm biến siêu nhạy trên quả bóng Trionda, trọng tài xác định Matanovic đã chạm bóng và do đó bàn thắng không được công nhận. Điểm đáng chú ý là cú chạm bóng của Matanovic cực kỳ nhẹ, hầu như không thể nhận ra bằng mắt thường.

Huấn luyện viên trưởng đội tuyển Croatia Zlatko Dalić đã bày tỏ sự bất bình về tình hình này trước TNT Sports. Ông nhận xét rằng công nghệ VAR đang "giết chết cảm xúc" và "mất đi niềm vui của bóng đá". Dalić cho rằng mặc dù công bằng là cần thiết trong bóng đá, nhưng việc áp dụng VAR đã vượt quá giới hạn hợp lý.

Forbes đã phân tích lịch sử đổi mới trong bóng đá. Vào năm 1992, FIFA đã áp dụng luật cấm thủ môn sử dụng tay bắt những cú chuyền từ phía sau của đồng đội, nhằm ngăn chặn các đội bóng câu giờ. Một thập kỷ trước đó, công nghệ vạch vôi Goal-line được triển khai để tự động xác định liệu bóng đã vượt qua vạch khung thành hay chưa. Những công nghệ này đã được chấp nhận rộng rãi bởi cộng đồng bóng đá.

World Cup 2026 đánh dấu một bước ngoặt, khi các ứng dụng công nghệ, bao gồm cả trí tuệ nhân tạo ở mức độ chưa từng có, trở thành những nhân tố chính ảnh hưởng đến kết quả trận đấu. Trong các trận đấu vòng loại trực tiếp, công nghệ không còn là công cụ phụ trợ mà đã biến thành "nhân vật chính" của sân cỏ. Trường hợp trận Bồ Đào Nha-Croatia minh chứng điều này: quyết định dựa trên dữ liệu từ chip trong quả bóng để phát hiện một cú chạm vô cùng nhẹ, từ đó xác định lỗi việt vị.

Về khía cạnh kỹ thuật, Forbes nhận định rằng các hệ thống hoạt động tốt. Công nghệ cung cấp những thông tin mà mắt thường không thể nhìn thấy, cho phép trọng tài áp dụng luật với độ chính xác cao. Tuy nhiên, sự khác biệt giữa bàn thắng hợp lệ và không hợp lệ lại nằm ở những chi tiết quá nhỏ, những cú chạm mà hầu như không ai thấy được. Đây được coi là một sự can thiệp căn bản vào本质 của trận đấu.

Thực tế, công nghệ đã giải quyết được nhiều vấn đề từ những giải đấu trước. Công nghệ vạch vôi loại bỏ sự không chắc chắn về việc bàn thắng có được công nhận; công nghệ việt vị bán tự động rút ngắn thời gian chờ đợi và cải thiện tính nhất quán; VAR giúp lật ngược các quyết định sai lầm liên quan đến nhận dạng cầu thủ, việc bỏ lỡ phạt đền, hoặc những hành vi phạm lỗi nguy hiểm mà trọng tài không thể thấy từ vị trí trên sân.

Giáo sư Casper Harteveld từ Đại học Northeastern (Mỹ) cho rằng công nghệ mang đến những tác động tích cực cả trên và ngoài sân cỏ. Một trong những điểm cộng là nó giúp khán giả hiểu rõ hơn về các luật như việt vị. Tại World Cup lần này, hình ảnh 3D của các cầu thủ tạo ra một phần nhờ AI, giúp người hâm mộ nắm bắt lý do đứng sau các quyết định của trọng tài.

Brennan Klein, giảng viên tại Viện Khoa học Mạng thuộc Đại học Northeastern, cho rằng ứng dụng AI vào bóng đá là "không thể tránh khỏi", do nhu cầu thu thập và phân tích dữ liệu từ các trận đấu và buổi tập luyện ngày càng tăng. Tuy nhiên, Klein cũng cảnh báo rằng nếu các quyết định VAR kéo dài quá lâu hoặc trở nên quá phức tạp, sự bực dọc rõ rệt sẽ lan tỏa, thậm chí dẫn đến những tiếng phản đối từ khán giả.

Stephen Warren, giảng viên tại Khoa nghiên cứu truyền thông của Đại học Northeastern, nhấn mạnh tầm quan trọng của sự cân bằng trong việc sử dụng công nghệ. Ông cho rằng yếu tố con người chính là điều mọi người yêu thích ở thể thao. "Chúng ta thích chờ đợi những điều bất ngờ, bởi vì đó là những điều do con người tạo ra, không phải máy móc," Warren nói.

Huấn luyện viên bóng đá tự do Kuda Muhlauri tại Boston (Mỹ) cũng chia sẻ quan điểm tương tự, cho rằng công nghệ chỉ nên phân tích ở mức độ vừa phải thay vì chú ý đến từng chi tiết nhỏ nhất. Theo ông, việc phân tích quá kỹ có thể làm mất đi sự hứng khởi của trận đấu và khiến cầu thủ do dự khi ăn mừng bàn thắng cho đến khi công nghệ chính thức xác nhận.

Muhlauri cho rằng công nghệ chỉ nên được sử dụng để hỗ trợ những quyết định khách quan như việt vị hay ăn vạ. "Khi cố gắng kiểm soát đến từng chi tiết của mỗi tình huống, bạn đánh mất những gì làm nên "môn thể thao đẹp" của bóng đá. Chính sự linh hoạt và những khiếm khuyết không hoàn hảo mới tạo nên vẻ đẹp thực sự của trò chơi," ông bày tỏ thêm.