Về dòng sông ăn cá, về cánh đồng ăn cua

Tại miền Tây, hai mùa mang lại nhiều kỷ niệm sâu đậm nhất chính là mùa thu hoạch lúa và mùa lũ nước. Mùa cắt lúa còn được gọi là mùa vàng, mùa mưa mộn với những vụ thu hoạch dồi dào. Còn mùa nước nổi là mùa bạc, lúc mà dòng nước trắng xóa bao phủ toàn bộ cánh đồng, mang theo cá, tôm, cua, ốc và vô vàn sản vật khác.

Nhiều món ăn ra đời từ những điều kiện khó khăn giữa thửa ruộng lại trở nên những đặc sản quý giá với ký ức khó phai. Khi vào mùa thu hoạch, ngồi trên bờ đê giữa trời cánh đồng, dưới những tán cây mát mẻ, chỉ cần một bát cơm trắng kèm theo cá lóc, cá rô nướng đơn giản, chấm vào nước mắm đồng pha ớt đã là một bữa ăn tuyệt vời rồi.

Đi làm ruộng, cắt lúa, tìm được con cá lóc dưới rạch nước liền mang lên cuộn trong rơm khô để nướng. Nướng cho đến khi lớp vảy cá chuyển thành màu nâu cơm, cạo sạch phần vỏ cháy bên ngoài, bên trong là thịt cá trắng mềm, ngọt thơm, chỉ cần chấm nước mắm là thành một bữa ăn quê hương tuyệt nhất.

Sau vụ lúa mùa hè thu xong, những cơn mưa đầu mùa bắt đầu rơi dữ dội, nước từ từ úa lên mặt ruộng. Cánh đồng lúa còn vàng ươm mấy tháng trước, nay chuyển thành một bề nước rộng lớn với màu bùn cát phù sa.

Đây chính là lúc miền Tây bước vào mùa nước lũ mang theo phù sa, cá, tôm, cua, ốc cùng vô số sản vật khác. Những loại rau hoang như rau muống, bông súng, rau nhút mọc xanh tươi theo từng dải rất dễ mắt. Ở những chỗ đất cao, các bụi điên điển nở hoa vàng như gọi mời các nồi canh chua thơm phức.

Từ những sản vật thiên nhiên cho, người dân miền Tây sáng tạo ra nhiều món ăn ngon kỳ thú như: canh chua, canh cua, lẩu mắm, cá kho, cá nướng, cá rán. Canh chua có thể được nấu từ nhiều loại cá khác nhau như: cá linh, cá chạch, cá lóc, cá rô, cá sặc, cá mè vinh cùng với những loại rau như bông súng, bông điên điển, ngó sen, rau muống đồng, rau nhút.

Tùy theo những gì có sẵn, người nấu ăn kết hợp cá với rau sao cho phù hợp, và hiếm khi một nồi canh chua lại có nhiều hơn một loại rau. Chẳng hạn canh chua cá linh với bông điên điển, canh chua cá lóc với bông súng, hay canh chua cá linh với ngó sen. Mỗi món ăn mang tên gọi chính xác theo loại cá và rau được sử dụng.

Để giữ gìn hương vị tự nhiên qua các mùa trong năm, người miền Tây khéo léo sơ chế cá thành khô, mắm hay ủ nước mắm để dùng dần dần suốt cả năm.

Đôi khi có khách từ xa lạc đường giữa vùng quê miền Tây bất ngờ được mời dự một bữa cơm rất chân thành. Bữa cơm quê có lúc chỉ gồm vài con cá nướng đơn sơ, một chén nước mắm đồng pha ớt hay một nồi cá kho kèm rau luộc được đem ra tiếp khách với tất cả tình cảm và sự nồng ấm.

Mọi mệt mỏi, vui buồn đều tan biến theo gió thổi từ những cánh đồng, chỉ còn tiếng cười nói rõ ràng xung quanh mâm cơm giản pháp.

Hến phơi khô nắng là một đặc sản tiêu biểu ở miền Tây. Đặc biệt, tại các khu vực như Đồng Tháp, An Giang ở đầu nguồn sông, lượng hến trên các chi lạch sông rất phong phú, người dân địa phương ướp gia vị để bảo quản rồi dần dần tiêu thụ, và từ đó thành nên một đặc sản được nhiều khách gần xa tìm mua.