Quan ngại về xung đột lợi ích khi ngân hàng kép vai trò cấp tín dụng và quản lý tài sản đảm bảo

Ngày 9/8 sáng, tại hội trường Quốc hội, các đại biểu đã tham gia thảo luận về dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều liên quan đến ba luật: Ngân hàng Nhà nước, Phòng chống rửa tiền và Các tổ chức tín dụng.

Trong dự thảo này, Chính phủ đề xuất bổ sung quy định cho phép các ngân hàng thương mại đảm nhận vai trò đại lý quản lý tài sản đảm bảo cho các khoản vay của doanh nghiệp phát hành trái phiếu.

Phó chánh Văn phòng Tỉnh ủy Ninh Bình Lê Văn Thế đã nêu quan điểm rằng khi một ngân hàng vừa cho doanh nghiệp vay tín dụng, vừa đồng thời quản lý tài sản dùng làm đảm bảo cho trái phiếu, đồng thời tham gia vào các khâu thanh toán và phân phối phát hành, sẽ tạo nên những xung đột lợi ích rõ ràng.

Ông Thế nhận định rằng nếu doanh nghiệp gặp tình huống khó khăn về tài chính, mục tiêu thu hồi nợ của ngân hàng có thể không trùng lặp hoàn toàn với quyền lợi của các chủ trái phiếu. Vì vậy, ông đề nghị phải thiết lập cơ chế đảm bảo ngân hàng thực hiện hoạt động này một cách tự chủ, công khai và không lợi dụng thế mạnh của mình.

Ngoài ra, đại biểu này cũng cảnh báo về nguy cơ các ngân hàng áp dụng chính sách bán sản phẩm, dịch vụ chính với điều kiện khách hàng phải mua thêm các sản phẩm, dịch vụ phụ liên quan (chứng chỉ, tài sản tài chính khác). Ông Thế kêu gọi Chính phủ và Ngân hàng Nhà nước phải chủ động ngăn chặn hiện tượng lợi dụng quan hệ tín dụng để ép buộc hoặc gây áp lực lên khách hàng nhằm mua các sản phẩm khác.

Cùng quan điểm, Phó trưởng đoàn Quốc hội tỉnh Lâm Đồng Dương Khắc Mai nhấn mạnh cần phải xác định một cách rõ ràng vị trí pháp lý của ngân hàng thương mại khi thực hiện vai trò đại lý quản lý tài sản đảm bảo. Ông Mai cũng kiến nghị rằng luật phải quy định chi tiết các nguyên tắc cơ bản liên quan đến quyền, trách vụ và trách nhiệm của đại lý, cùng với những biện pháp kiểm soát các tình huống xung đột.

Từ một góc nhìn khác, đại biểu Trần Hoàng Ngân (đoàn TP HCM) bày tỏ sự ủng hộ đối với việc mở rộng quyền cho các ngân hàng thương mại hoạt động như đại lý quản lý tài sản của trái phiếu doanh nghiệp. Ông cho rằng quy định này mang ý nghĩa quan trọng và sẽ có tác động lớn tới việc tái cấu trúc thị trường tài chính Việt Nam.

Ông Ngân chỉ rõ rằng hiện nay, dư nợ tín dụng trong hệ thống ngân hàng thương mại đã vượt 20 triệu tỷ đồng, chiếm khoảng 145% sản lượng nội địa, con số này được xem là rất cao. Do đó, vai trò của thị trường vốn cần được nâng cao để giảm tải cho hệ thống ngân hàng.

Tuy nhiên, ông Trần Hoàng Ngân cũng đưa ra kiến nghị rằng các cơ quan quản lý nên buộc các ngân hàng thương mại phải ghi chép rõ ràng cho khách hàng biết về những vai trò khác nhau của mình: đại lý phát hành, bên bảo lãnh thanh toán, hay đại lý quản lý tài sản đảm bảo, nhằm tránh khách hàng bị nhầm lẫn. Ông cũng nhắc lại bài học từ sự cố khủng hoảng thị trường trái phiếu năm 2022 và vụ Ngân hàng SCB, những vấn đề cần phải rút kinh nghiệm một cách sâu sắc.

Phát biểu làm rõ, Thống đốc Ngân hàng Nhà nước Phạm Đức Ấn nhấn mạnh rằng theo nguyên tắc, các ngân hàng thương mại chủ yếu chỉ được hoạt động trong lĩnh vực ngân hàng truyền thống. Do đó, đề xuất để các ngân hàng thực hiện vai trò đại lý quản lý tài sản đảm bảo của trái phiếu doanh nghiệp là sự mở rộng thêm cho phạm vi hoạt động của các ngân hàng.

Thống đốc cho biết những chi tiết về cách quản lý, thực hiện các hoạt động này nhằm đảm bảo an toàn và khắc phục những lo ngại mà các đại biểu đã nêu ra sẽ được quy định cụ thể trong Luật Chứng khoán, chứ không phải trong Luật Ngân hàng Nhà nước hay Luật Các tổ chức tín dụng.