Các doanh nghiệp sản xuất nỗ lực duy trì đà tăng trưởng trong 6 tháng đầu năm

Trong 6 tháng vừa qua, hoạt động sản xuất và xuất khẩu của Việt Nam duy trì được tăng trưởng, tuy nhiên các doanh nghiệp phải chịu sức ép không nhỏ từ nhiều phía. Một vị giám đốc điều hành tại công ty may TP HCM cho biết, mặc dù tình hình nhận đơn hàng gần đây khá khả quan hơn trước, nhưng những áp lực liên tục gia tăng đang khiến lợi nhuận ròng ngày càng mỏng dần.

Hiện tượng này không chỉ tập trung tại TP HCM mà diễn ra rộng rãi trong cộng đồng doanh nghiệp sản xuất từ đầu năm tới nay. Họ đều phải tập trung tối đa để giữ vững kết quả kinh doanh và vị thế trên thị trường.

Theo thông tin từ Cục Thống kê thuộc Bộ Tài chính, tổng giá trị xuất khẩu hàng hóa trong 6 tháng đạt 266,5 tỷ USD, tăng 21% khi so sánh với cùng thời kỳ năm 2025. Tuy nhiên, con số tăng trưởng này phản ánh sự cố gắng của các nhà sản xuất và xuất khẩu trong giai đoạn nửa năm vừa qua, đặc biệt là những ngành công nghiệp cổ truyền như may mặc, hàng da dép hay sản phẩm thuỷ hải sản.

Xét về chỉ số hoạt động sản xuất công nghiệp (IIP), ngành sản xuất quần áo tăng 10% trong 6 tháng, nằm trong nhóm tăng trưởng thấp cùng với ngành dệt (10%) và da giày (4%). Trong khi đó, toàn bộ ngành chế biến và chế tạo đạt mức IIP nửa năm là 11,4%.

Cục Thống kê giải thích rằng một số ngành công nghiệp có lịch sử lâu dài ghi nhận tăng trưởng thấp, chủ yếu do bị ảnh hưởng bởi sự suy giảm của biên lợi nhuận. Nguyên nhân là chi phí nhập khẩu nguyên liệu thô tăng, cùng với chi phí vận tải biển quốc tế gia tăng đáng kể, dẫn tới các doanh nghiệp có thái độ thận trọng khi muốn mở rộng quy mô sản xuất.

Ngoài ngành may mặc, các ngành sản xuất khác cũng gặp không ít khó khăn từ yêu cầu ngày càng khắt khe của khách hàng cho đến chi phí vận chuyển. Cụ thể, ngành thuỷ sản có doanh thu xuất khẩu đạt gần 5,8 tỷ USD, tăng 12,8%, nhưng theo Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thuỷ sản Việt Nam (VASEP), các đơn hàng đã có xu hướng ngắn hạn, chia thành nhiều lô nhỏ, với giá cả rất cạnh tranh.

Tình hình quân sự ở khu vực Trung Đông kéo dài 4 tháng đã gây ra tác động tiêu cực lớn lên các tuyến đường vận tải biển, đặc biệt là kênh đào Suez. Điều này dẫn đến tăng chi phí cước tàu và kéo dài thời gian giao nhận hàng hoá, ảnh hưởng đến các ngành như gỗ nội thất khi xuất khẩu đến những thị trường then chốt như Hoa Kỳ và các nước châu Âu.

Vào tháng 4, một bộ khảo sát chỉ số quản trị mua hàng (PMI) do S&P Global công bố cho thấy cuộc xung đột Trung Đông đã làm cho chi phí đầu vào và giá cả sản phẩm tăng ở mức cao nhất trong vòng 15 năm. Tình trạng này dẫn tới việc số lượng đơn hàng mới sụt giảm lần đầu tiên sau 8 tháng liên tiếp tăng.

Từ sau tháng 4 khi áp lực đạt đỉnh cao, tình hình đơn hàng mới bắt đầu cải thiện trở lại vào tháng 5 và 6 nhờ vào sự phục hồi của nhu cầu thị trường. Vào tháng vừa rồi, chỉ số PMI đạt 51,8 điểm, giảm so với 52,8 điểm của tháng 5 nhưng vẫn ở trên mức 50, chứng tỏ có sự cải thiện trong hoạt động sản xuất.

Ông Andrew Harker, người đứng đầu bộ phận nghiên cứu kinh tế tại S&P Global Market Intelligence, bình luận rằng: "Ngành sản xuất Việt Nam kết thúc nửa năm đầu tiên với những tín hiệu khả quan, vì cả lượng đơn đặt hàng mới và khối lượng sản xuất đều giữ được xu hướng tăng trưởng."

Có một số dấu hiệu cho thấy các doanh nghiệp sản xuất đang có cái nhìn lạc quan hơn cho các tháng tới, mặc dù bối cảnh kinh doanh vẫn chứa đầy những thách thức. Kết quả từ khảo sát của Cục Thống kê chỉ ra rằng 39,4% doanh nghiệp trong lĩnh vực chế biến và chế tạo dự báo xu hướng kinh doanh quý III sẽ tốt hơn, con số này cao hơn so với 36,3% của quý II.

Tại TP HCM, trung tâm kinh tế hàng đầu của đất nước, có 37,1% doanh nghiệp đánh giá điều kiện kinh doanh quý này sẽ thuận lợi hơn so với quý trước. Bên cạnh đó, khoảng 42,5% doanh nghiệp nhận thấy tình hình ổn định và 20,4% lo lắng rằng hoàn cảnh sẽ khó khăn hơn.

Tuy nhiên, khi các cuộc đàm phán giữa Mỹ và Iran đạt được thỏa thuận làm giảm nhiệt tình hình Trung Đông, lại xuất hiện những lo ngại về rủi ro và áp lực từ các biện pháp thuế quan. Những lo ngại này đã khiến các nhà nhập khẩu tăng tốc gom hàng từ sớm, ngay từ quý III, theo ý kiến của các chuyên gia phân tích thị trường.

Ông Andrew Harker đánh giá rằng ngành sản xuất Việt Nam nói chung đang bước vào nửa cuối năm với những điều kiện nền tảng tích cực. Ông nhận định: "Nếu tình hình quốc tế tiếp tục ổn định trong những tháng còn lại của năm 2026, các công ty sẽ có điều kiện thuận lợi để duy trì và phát triển đà tăng trưởng."

Tuy nhiên, những thách thức vẫn còn tồn tại và chưa được giải quyết triệt để. Theo kết luận của S&P Global, tâm lý kinh doanh của các nhà sản xuất Việt Nam hiện vẫn chưa quay trở lại mức trước khi xảy ra cuộc xung đột ở Trung Đông. Ông Andrew Harker cũng lưu ý thêm: "Một điểm đáng lo ngại trong tháng 6 là mức lao động tiếp tục có chiều hướng giảm, mặc dù khối lượng sản xuất và số đơn đặt hàng mới vẫn tăng."

Song song đó, chi phí vận chuyển hàng hóa chưa có dấu hiệu giảm mạnh, khi giá cước vận chuyển container lại chạm tới mức cao nhất trong gần 2 năm. Chỉ số Drewry World Container Index trong những tuần gần đây đã vượt qua mốc 4.500 USD cho mỗi FEU (tương ứng 40 feet), có nghĩa chi phí trung bình vận chuyển giao ngay một container 40 feet là 4.500 USD, tăng hơn 40% so với cùng thời kỳ năm ngoái.

Theo các kết quả khảo sát từ Cục Thống kê TP HCM, hai vấn đề lớn nhất cản trở hoạt động của các doanh nghiệp sản xuất là cạnh tranh gia tăng từ các sản phẩm trong nước (46,6%) và nhu cầu tiêu dùng nội địa đang sụt giảm (46,2%). Thêm vào đó còn những áp lực từ lãi suất cao (34,3%), nhu cầu quốc tế yếu (30,7%) và những khó khăn liên quan đến tài chính (25,6%).

Chỉ số IIP của 6 tháng đầu năm ước tính tăng 10,8% khi so sánh với cùng kỳ năm 2025, tuy nhiên con số này vẫn thấp hơn so với mục tiêu đề ra cho cả năm (12-14%). Ở cấp độ các tỉnh thành, theo thông tin từ Cục Thống kê, trong nửa đầu năm, một nửa số địa phương ghi nhận chỉ số IIP tăng dưới 12%.

Để có thể thúc đẩy hoạt động sản xuất công nghiệp, tạo ra động lực tăng trưởng cho toàn năm, Cục Thống kê đề xuất rằng các doanh nghiệp cần tăng cường đa dạng hóa nguồn cung ứng, quản lý chặt chẽ chi phí vận chuyển hàng hóa và chủ động điều hành chuỗi cung ứng. Phía các cơ quan nhà nước cần đẩy mạnh cải cách, đơn giản hóa các thủ tục hành chính để giải phóng vật liệu, tăng tốc độ giải ngân cho đầu tư công, đảm bảo an ninh năng lượng quốc gia và mở rộng ứng dụng công nghệ trí tuệ nhân tạo trong quá trình chuyển đổi số cho các doanh nghiệp.