Khoản lợi nhuận chục tỷ USD từ World Cup 2026 vấp phải nghi vấn về tính thực tế

Theo các nhà phân tích kinh tế, World Cup 2026 dù được dự báo mang lại lợi ích tài chính khổng lồ, nhưng thực tế giá trị kinh tế gia tăng cho ba nước đăng cai - Mỹ, Canada và Mexico - có thể chỉ là con số rất khiêm tốn, trong khi FIFA lại nắm giữ phần lớn lợi ích từ sự kiện thể thao này.

Giải đấu bóng đá thế giới lần này được xem là sự kiện thể thao có quy mô lớn nhất từ trước đến nay. Với sự tham gia của 48 đội tuyển, tổng cộng 104 trận đấu được diễn ra trong vòng 39 ngày tại 16 sân vận động phân bố trên lãnh thổ của ba quốc gia.Theo báo cáo do OpenEconomics (OE) công bố trên trang web của FIFA, giải đấu này dự kiến sẽ đóng góp khoảng 41 tỷ USD vào tổng sản phẩm quốc nội toàn cầu. Báo cáo cũng chỉ ra rằng sự kiện sẽ tạo ra xấp xỉ 824.000 vị trí việc làm và đem về hơn 9,4 tỷ USD tiền thuế cho ngân sách công cộng của ba nước chủ nhà.

Các dự báo bị phản đối vì quá lạc quan

Tuy nhiên, cộng đồng các chuyên gia kinh tế đã phản bác rằng những con số này có khả năng được mở rộng vượt mức thực tế. Victor Matheson, giáo sư chuyên nghiên cứu kinh tế lĩnh vực thể thao tại Holy Cross, cho rằng những ước tính của FIFA đã bị "làm tăm" một cách không hợp lý. Ông nhận định các con số này giống như một chiến dịch quảng cáo hơn là một phân tích kinh tế có căn cứ khoa học.

Matheson lập luận rằng mặc dù World Cup hút dẫn lượng lớn khán giả và lưu khách quốc tế, phần đông những khoản tiền chi tiêu từ người Mỹ để xem các trận đấu chỉ là khoản chi từ những hoạt động giải trí khác được chuyển hướng. Do đó, theo quan điểm của ông, World Cup không làm tăng tổng chi tiêu của toàn bộ nền kinh tế. Ông nêu rõ: "Những khoản tiền kiếm được từ giải đấu được phân chia lại giữa nhiều ngành khác nhau, thay vì tạo ra giá trị kinh tế hoàn toàn mới".

Theo Matheson, khách du lịch quốc tế đến xem World Cup cũng chỉ thay thế những du khách du lịch thông thường mà các thành phố đã mong đợi. Hơn nữa, ông chỉ ra rằng phần đông nguồn thu từ bán vé và những thoả thuận tài trợ chảy vào túi FIFA cùng những tập đoàn lớn hoạt động toàn cầu, chứ không lưu lại cho nền kinh tế của Mỹ.

Những đánh giá tương tự từ các tổ chức tài chính

KKevin Daly, nhân viên phân tích tại ngân hàng đầu tư Goldman Sachs, cũng chia sẻ quan điểm rằng tác động kinh tế vĩ mô từ sự kiện này là không đáng kể. Ông nêu nhận xét: "Phần lớn chi tiêu của người hâm mộ chỉ là chuyển hướng từ những hoạt động mua sắm khác". Ông dự báo rằng mức tăng chi tiêu sẽ tụt dốc nhanh chóng trong tuần hoặc tháng sau khi World Cup kết thúc. Daly cùng cộng sự Mambuna Njie đã phân tích dữ liệu kinh tế từ những kỳ World Cup kể từ năm 1982 khi giải đấu diễn ra tại Tây Ban Nha.

Ngân hàng đầu tư Saxo Bank của Đan Mạch, trong một báo cáo riêng, cũng kết luận rằng World Cup 2026 sẽ không là yếu tố thúc đẩy tăng trưởng đáng chú ý cho nền kinh tế Mỹ.

Những rào cản khiến khách quốc tế e ngại

Các chuyên gia chỉ ra rằng chính sách nhập cư nghiêm khắc của Mỹ, những phát ngôn gây tranh cãi của Tổng thống Donald Trump, cùng giá vé sân vận động, vé máy bay và phòng khách sạn cao hơn đáng kể so với các World Cup trước đây đã làm giảm số lượng lưu khách quốc tế dưới mong đợi. FIFA đã dự tính khoảng 40% trong tổng 5 triệu khán giả của 104 trận sẽ là khách nước ngoài, tuy nhiên con số mục tiêu này dường như quá tính lạc quan. Ebenezer Obadare, chuyên gia nghiên cứu tại Hội đồng Quan hệ Đối ngoại Mỹ (CFR), cho biết rất nhiều du khách vẫn có e dè khi quyết định tới Mỹ để theo dõi các trận đấu.

Báo cáo từ Hiệp hội Khách sạn và Lưu trú Mỹ (AHLA) công bố vào tháng 4, hai tháng trước trận khai màn giữa Mexico và Nam Phi, cho thấy 80% số khách sạn tại 11 thành phố đăng cai ở Mỹ ghi nhận số lượng đặt chỗ thấp hơn kỳ vọng. Hiệp hội này đưa ra cảnh báo rằng những dữ liệu này cho thấy tác động kinh tế tích cực từ World Cup có thể sẽ thấp hơn những dự báo trước đó.

FIFA và doanh thu kỷ lục

Mặc dù FIFA chưa công bố doanh thu chính thức từ giải đấu 2026, nhưng dự báo con số này sẽ đạt khoảng 9 tỷ USD. Riêng phần tiền bán vé được kỳ vọng mang lại khoảng 3 tỷ USD, cao gấp ba lần mức 930 triệu USD từ World Cup 2022 ở Qatar. Những khoản tiền còn lại đến từ bán quyền phát sóng, các hợp đồng tài trợ, quảng cáo và cấp phép sử dụng tên thương hiệu.

Richard Sheehan, giáo sư danh dự chuyên ngành tài chính và tác giả tác phẩm "Keeping Score: The Economics of Big Time Sports", dự đoán sự tăng đột biến trong doanh thu vé có thể giúp tổng doanh thu của FIFA vượt ngưỡng 15 tỷ USD.

Theo các nhà phân tích, não trích lợi lớn nhất không phải ba quốc gia chủ nhà mà chính là FIFA. Tổ chức này thuê các sân vận động với giá cố định theo những điều khoản có lợi, đồng thời nắm giữ toàn quyền bán vé và khai thác những hợp đồng tài trợ.

Matheson phát biểu: "FIFA chiếm gần như toàn bộ doanh thu, trong lúc đó ghi nhận hầu hết chi phí cho các nước chủ nhà. Bất kể thế nào, FIFA cũng luôn lãi".

Doanh thu kỷ lục của FIFA

Từ năm 2023 đến 2026, tổ chức do Gianni Infantino lãnh đạo liên tục điều chỉnh nâng dự báo doanh thu lên 13 tỷ USD, với giả định rằng giải đấu 2026 mang lại 9 tỷ USD. Để so sánh, Olympic Paris 2024 - sự kiện thể thao lớn nhất hành tinh - chỉ tạo ra khoảng 5,24 tỷ USD doanh thu. Trong quá khứ, World Cup từng có doanh thu thấp hơn Olympic cho đến năm 2010. Khi đó, World Cup tại Nam Phi đạt 4,19 tỷ USD, vượt trội hơn Olympic London 2012 với 3,23 tỷ USD. Theo The Guardian, quyết định đem World Cup tới Mỹ năm nay được xem là bước ngoặt giúp doanh thu của FIFA tăng vọt đạt mức mới.

Ricardo Fort, chuyên gia tư vấn các hợp đồng tài trợ từng đại diện Visa và Coca-Cola trong các cuộc đàm phán thương mại với FIFA, nhận định rằng nếu bỏ sang một bên những tranh chấp và yếu tố chính trị, có thể thấy bộ phận kinh doanh của FIFA đã hoạt động rất hiệu quả.

Những thỏa thuận lợi thế cho FIFA

Theo những thoả thuận đăng cai, FIFA giữ gần như toàn bộ doanh thu từ bán quyền phát sóng, tài trợ, bán vé, thậm chí cả tiền đỗ xe và nhiều dịch vụ khác tại các sân vận động. Ngược lại, các thành phố đăng cai phải gánh chịu hầu hết chi phí liên quan đến an ninh, giao thông, bảo vệ, tổ chức sự kiện và vận hành các cơ sở. Đầu tháng 6, Thống đốc New Jersey Mikie Sherrill công khai phê phán FIFA vì không hỗ trợ chi phí giao thông khi tuyến đường tàu tới sân chung kết buộc phải tính giá vé khứ hồi 150 USD. Theo bà, nếu FIFA không chia sẻ chi phí thì ngân sách địa phương sẽ chịu thêm 48 triệu USD. Khoản chi phí tăng cao cũng khiến nhiều thành phố phải bãi bỏ hoặc thu hẹp các không gian lễ hội dành cho những người hâm mộ.

Liên đoàn Bóng đá Mỹ nhận được ít hơn kỳ vọng

Là một trong ba nước cùng chủ nhà World Cup 2026, Liên đoàn Bóng đá Mỹ dự kiến sẽ nhận khoảng 100 triệu USD từ FIFA, tương ứng với hơn 1% tổng doanh thu giải đấu. Con số này thấp hơn rất nhiều khi so sánh với World Cup 1994, lúc đó nước chủ nhà được giữ lại doanh thu bán vé và các hợp đồng tài trợ trong nước.

Báo cáo thường niên của FIFA cho biết World Cup 1994 tạo ra 235 triệu USD doanh thu và 99,6 triệu USD lợi nhuận, trong đó 30% thuộc về nước chủ nhà, còn 70% phân bổ cho những liên đoàn thành viên khác. Alan Rothenberg, cựu Chủ tịch Liên đoàn Bóng đá Mỹ, cho rằng ở World Cup 2026, các ban tổ chức địa phương vẫn mang trách nhiệm tổ chức các trận đấu nhưng gần như không có cơ hội tạo doanh thu. Tình huống này khiến nhiều thành phố phải đối diện với rủi ro thâm hụt ngân sách.

Gianni Infantino hưởng lợi trực tiếp

Trong khi đó, Chủ tịch FIFA Gianni Infantino là người hưởng lợi trực tiếp. Báo cáo tài chính năm 2025 của FIFA cho thấy tổng thu nhập của ông đã tăng lên khoảng 6 triệu USD nhờ thành công thương mại của FIFA Club World Cup. Với doanh thu lập kỷ lục dự kiến từ World Cup 2026, khoản tiền lương của ông rất có khả năng sẽ tiếp tục tăng thêm.