Khó khăn trong bán lại kim cương với mức giá mong đợi

Trong thời gian gần đây, một số lượng lớn người tiêu dùng đã mang kim cương đến các cửa hàng để bán lại với hy vọng có thể lấy lại phần lớn giá trị ban đầu. Tuy nhiên, điều họ gặp phải lại là một cú sốc khi mức tiền được trả chỉ bằng khoảng 50-60% so với giá lúc mua. Hiện tượng này đã trở nên phổ biến và dấy lên nhiều lo ngại trong cộng đồng người tiêu dùng.

Áp lực thanh khoản chưa từng có

Nhu cầu bán lại tập trung trong một khoảng thời gian ngắn đã tạo ra áp lực rất lớn lên các doanh nghiệp kinh doanh kim cương. Nhiều thương hiệu như Quyên Diamond, Kim cương Cao Hùng, Cashion, Quế Jewelry, Hoàng Thứ Jewelry và tiệm vàng Hồng Phúc đã phải tạm dừng chương trình thu mua hoặc thậm chí đóng cửa trong vài tháng. Một số công ty thậm chí đã thông báo rút khỏi thị trường kèm theo lời xin lỗi.

Tại những doanh nghiệp vẫn tiếp tục hoạt động, quá trình bán lại sản phẩm không diễn ra theo cách mà khách hàng mong đợi.

Tranh cãi về giá trị thực của sản phẩm

Chị Hường ở phường Gia Định, TP HCM mang một viên kim cương mua hơn một năm trước đến một cửa hàng nổi tiếng để bán lại. Theo thông tin công bố của doanh nghiệp, họ sẽ thu mua với tỷ lệ lên đến 90% giá trị sản phẩm. Nhưng sau khi kiểm tra, nhân viên cửa hàng cho biết viên đá có các vết trầy xước từ quá trình sử dụng nên chỉ có thể mua lại với mức 60% giá mua ban đầu.

Không chấp nhận kết quả này, chị Hường quyết định mang viên đá đến một trung tâm kiểm định độc lập khác để xác minh. Kết quả kiểm định cho thấy một số dấu vết được cửa hàng cho là nguyên nhân giảm giá thực tế đã tồn tại từ trước khi mua. Nhận ra điều này, chị Hường cho rằng nếu không đi kiểm định chắc chắn đã chấp nhận bị ép giá, và quyết định không bán lại nữa.

Với nhiều người khác, khoảng cách lớn giữa giá bán lại và giá mua ban đầu dễ khiến họ cảm thấy bị doanh nghiệp ức hiếp về giá cả.

Những yếu tố ảnh hưởng đến giá trị kim cương

Tuy nhiên, theo các chuyên gia, việc định giá lại kim cương không chỉ phụ thuộc vào giá thị trường hiện tại mà còn chịu ảnh hưởng rất lớn từ tình trạng thực tế của viên đá. Mặc dù kim cương có độ cứng rất cao, nhưng nó vẫn có khả năng bị sứt mẻ hoặc cần phải mài lại sau các cú va chạm. Chỉ cần có thay đổi nhỏ về trọng lượng tính theo carat cũng có thể làm giá trị thương mại giảm đi rất nhiều.

Ông Nguyễn Việt Hào, một chuyên gia hàng đầu trong ngành trang sức kim cương, đưa ra ví dụ cụ thể: "Một viên kim cương 1 carat (khoảng 6,4 mm) sau khi phải mài lại còn 6,2 mm có thể mất giá từ khoảng 250 triệu xuống còn khoảng 100 triệu đồng".

Bà Phan Thị Anh Thư, Giám đốc của AIGD Lab - một đơn vị kiểm định độc lập uy tín, cho biết số lượng khách hàng mang kim cương đến kiểm định gần đây tăng lên rất đáng kể. Họ chủ yếu muốn có một đánh giá độc lập trước khi bán hoặc khi không đồng ý với kết luận của các doanh nghiệp thu mua.

Với những viên kim cương nhỏ dưới 6 ly, giấy kiểm định hiện tại không thể hiện rõ ràng "sơ đồ dấu vết tự nhiên" - những thông tin quan trọng để so sánh tình trạng của viên đá trước và sau sử dụng. Theo bà Thư, đây chính là nguyên nhân phổ biến gây ra tranh chấp giữa khách hàng và doanh nghiệp trong quá trình bán lại.

Nhiều vết mẻ hoặc trầy xước được cho là phát sinh trong quá trình sử dụng thực chất có thể đã tồn tại từ ban đầu. Khi không có hồ sơ so sánh hoặc kiểm định độc lập, rất khó xác định đâu là đặc điểm tự nhiên của viên đá, đâu là tổn hại phát sinh sau. Do đó, người tiêu dùng nên chủ động theo dõi quá trình kiểm định từ đầu thay vì chỉ nhận lấy kết quả cuối cùng.

Vấn đề gốc rễ của thị trường

Nhưng theo bà Thư, những tranh cãi về các vết xước hay kết quả kiểm định mới chỉ là triệu chứng ngoài. Nguyên nhân thực sự nằm sâu hơn: rất nhiều người vẫn mong muốn bán lại kim cương với giá gần bằng lúc mua, trong khi khả năng chuyển đổi tiền của thị trường phụ thuộc vào quan hệ cung-cầu, tình hình dòng tiền của doanh nghiệp và các chính sách thu mua trong từng thời kỳ.

Nói cách khác, những mâu thuẫn trong quá trình kiểm định phản ánh khoảng cách giữa những gì người mua kỳ vọng và cách thị trường hoạt động thực tế.

Hậu quả của các chính sách thu mua lợch suất cao

Từ khoảng giữa những năm 2000 khi ngành kim cương trong nước bắt đầu phát triển mạnh mẽ, nhiều doanh nghiệp đã triển khai các chương trình thu mua hoặc trao đổi sản phẩm với tỷ lệ 85-95% giá trị. Những chính sách này được coi là công cụ cạnh tranh rất hiệu quả, giúp tạo lòng tin cho người mua đồng thời thúc đẩy họ quyết định sở hữu những sản phẩm có giá trị cao.

Suốt nhiều năm, những cam kết này đã giúp hình thành quan niệm của người tiêu dùng rằng kim cương không chỉ là một loại trang sức cao cấp mà còn là một tài sản có thể dễ dàng chuyển thành tiền mặt khi cần.

Bà Phan Thị Anh Thư nhận định chính quá trình phát triển theo cách này đã tạo nên khoảng cách giữa kỳ vọng của người mua và khả năng vận hành thực tế của thị trường.

"Những chương trình trao đổi với tỷ lệ rất cao khiến nhiều người bắt đầu xem kim cương như một hình thức tích lũy tài sản hơn là một món trang sức cao cấp", bà phân tích.

Tuy nhiên, bà Thư cũng chỉ ra rằng phía sau những lời hứa thu mua là một bài toán tài chính rất phức tạp. Để duy trì những chính sách này, doanh nghiệp phải luôn dành một khoản vốn lớn để sẵn sàng mua lại sản phẩm từ khách hàng bất kỳ khi nào. Số tiền được giam giữ này để phục vụ hoạt động thu mua, cùng với chi phí lưu kho, bảo hiểm, chi phí vận hành và rủi ro từ những biến động thị trường, đều trở thành chi phí kinh doanh và cuối cùng được tính vào giá bán sản phẩm.

"Khi thị trường điều kiện thuận lợi, những chính sách trao đổi có thể được duy trì bình thường. Nhưng khi lượng người bán lại tăng đột ngột hoặc doanh nghiệp gặp khó khăn về dòng tiền, khả năng chuyển đổi nhanh chóng suy yếu. Lúc đó người mua buộc phải chấp nhận giá thấp hơn rất nhiều so với dự kiến, hoặc thậm chí không thể bán lại đúng thời điểm cần tiền", bà Thư nhận xét.

Theo bà, điều người tiêu dùng đang chứng kiến không chỉ đơn thuần là một số doanh nghiệp điều chỉnh chính sách thu mua, mà là những giới hạn của một mô hình kinh doanh khi phải đương đầu với những biến động bất thường của thị trường.

Hay nói cách khác, điều đang thay đổi không phải là giá trị nội tại của viên kim cương, mà là khả năng doanh nghiệp có thể nhanh chóng chuyển đổi nó thành tiền mặt trong bối cảnh số lượng người muốn bán tăng vọt.

Nhìn nhận khác biệt về giá trị kim cương

Ông Nguyễn Việt Hào, chuyên gia trang sức kim cương, phân tích rằng tình huống khó khăn hiện nay không chỉ phản ánh những vấn đề thanh khoản mà còn cho thấy sự khác biệt trong cách đánh giá giá trị kim cương giữa người tiêu dùng Việt Nam và nhiều quốc gia phát triển.

Ông cho biết rất nhiều người tiêu dùng Việt Nam trong những năm qua chọn mua kim cương với hai mục đích song hành: vừa để làm đẹp, vừa để có thể bán lại lấy tiền khi gặp khó khăn tài chính.

Ngược lại, tại Mỹ và các nước phát triển, kim cương, đồng hồ hay các sản phẩm trang sức cao cấp chủ yếu được nhìn nhận là những sản phẩm tiêu dùng với giá trị thẩm mỹ, giá trị thương hiệu và giá trị cá nhân. Các doanh nghiệp ở đó tập trung vào các chương trình nâng cấp sản phẩm hoặc những chương trình thu mua với điều kiện cụ thể, thay vì cam kết mua lại với tỷ lệ cực cao.

Sự khác biệt trong kỳ vọng này làm cho thị trường Việt Nam trở nên nhạy cảm hơn với các tin tức tiêu cực. Khi quá nhiều người cùng muốn bán lại trong thời gian ngắn, áp lực thanh khoản nhanh chóng lan rộng khắp, tạo thành một phản ứng dây chuyền ảnh hưởng đến toàn bộ thị trường.

"Cuộc khủng hoảng lần này có thể trở thành một cơ hội để thị trường điều chỉnh theo hướng khỏe mạnh hơn. Người tiêu dùng sẽ dần nhận thức rằng kim cương là một mon trang sức cao cấp chứ không phải là một công cụ để giữ tiền", ông Hào nói.

Bà Phan Thị Anh Thư đồng tình với quan điểm này, cho rằng cùng với sự thay đổi trong nhận thức của người tiêu dùng, các doanh nghiệp cũng cần điều chỉnh cách tiếp cận thị trường.

"Khủng hoảng cũng là lúc thị trường có cơ hội loại bỏ những điều lỗi thời để xây dựng nền tảng mới", bà Thư nhận định.

Theo các chuyên gia, thay vì cạnh tranh thông qua những cam kết thu mua với tỷ lệ cực kỳ cao, doanh nghiệp nên xây dựng những chính sách hậu mãi an toàn và bền vững hơn. Điều này sẽ giúp cả người mua lẫn người bán có những kỳ vọng phù hợp với thực tế, từ đó giúp thị trường hoạt động ổn định và bền lâu hơn.