Tại sao không áp dụng chính sách đặc biệt để giải quyết khó khăn trong vụ vi phạm bán đất quốc phòng Nha Trang

Tại phiên tòa gần đây, các nạn nhân trong vụ án liên quan Tập đoàn Phúc Sơn đã phát biểu rằng "những lãnh đạo cấp cao tỉnh Khánh Hòa là những người gây ra sai lầm, nhưng người dân lại phải gánh chịu những hậu quả". Vì vậy, họ kiến nghị áp dụng các biện pháp hỗ trợ đặc biệt để tiếp tục giao đất cho dân, tuy nhiên phía Viện Kiểm sát khẳng định điều này là không thể thực hiện được.

Vụ án liên quan đến những sai phạm trong quản lý và xử lý đất quốc phòng đã dẫn đến việc 2 cựu thiếu tướng cùng nhiều cựu lãnh đạo tỉnh Khánh Hòa bị vạ lưới. Đặc biệt, ông chủ của Tập đoàn Phúc Sơn phải đối diện với khoản bồi thường lên tới 7.000 tỷ đồng. Phiên xét xử phúc thẩm đã hoàn thành bước tranh luận, dự kiến tuyên án vào buổi chiều ngày 6/7.

Sau khi rời khỏi Tòa án quân sự Trung ương, hàng trăm người bị hại vẫn còn những ý kiến chưa được giải quyết và những vấn đề về lựa chọn giữa đất hay tiền vẫn chưa có kết quả thỏa thuận. Một thập kỷ trước, những người này đã chi trả một khoản tổng cộng 7.000 tỷ đồng để mua đất tại dự án của Phúc Sơn, nhưng họ không hề biết rằng dự án đó đã bị tỉnh giao cho doanh nghiệp một cách sai lệch. Hiện tại, họ khẳng định không muốn chấp nhận hoàn lại số tiền đó.

Luật sư: Sai phạm của chính quyền, không thể đẩy gánh nặng cho dân

Trong quá trình tranh luận pháp lý, các bị hại đều khẳng định mình là một bên thứ ba có liên quan chính đáng, do đó cần được công nhận tính hợp lệ của các hợp đồng mua bán đất ký với Phúc Sơn. Theo họ, sai phạm do lãnh đạo tỉnh gây ra, và họ "không có cách nào biết được và không phải có trách vụ phải nắm rõ" vấn đề này.

Nhiều nhà đầu tư khẳng định rằng khi thực hiện kiểm tra kỹ lưỡng, họ đã thấy những "quyết định có đóng dấu đỏ" từ lãnh đạo Khánh Hòa, các cơ quan thuộc Bộ Quốc phòng, cũng như chứng kiến Phúc Sơn được giao đất và hoàn tất các khoản đóng góp cho địa phương, vì vậy "có đủ cơ sở để tin tưởng" rằng dự án là hợp pháp và được Nhà nước bảo vệ.

Luật sư Hoàng Văn Hướng, đại diện cho nhóm 157 bị hại, đã dẫn chứng lời khai của các cựu lãnh đạo Khánh Hòa (hiện đang chấp hành hình phạt 13-22 năm trong các vụ án khác). Theo đó, ông Nguyễn Chiến Thắng, nguyên chủ tịch tỉnh, đã thừa nhận hành vi sai quy định và giải thích "việc cho Phúc Sơn vào dự án là do muốn nhanh chóng nhận được đất từ Bộ Quốc phòng". Khu đất này chính là phần sân bay cũ thành phố Nha Trang, trước đây thuộc sự quản lý của trường Sĩ quan Không quân - một tài sản quan trọng phục vụ mục tiêu quốc phòng. Ông Thắng và các cấp dưới đó đã tích cực ban hành nhiều tài liệu đề xuất, những quyết định chính thức, và giấy chứng nhận đầu tư được đóng dấu chính thức cho phép Phúc Sơn nhận lấy đất.

Luật sư Hướng đặt ra câu hỏi: "Dân chúng có khả năng và thẩm quyền gì để hoài nghi về tính hợp pháp của dự án này", đồng thời cho rằng cơ quan tòa án không nên sử dụng "những sai lầm của cơ quan quyền lực" làm cơ sở để đưa ra phán quyết bất lợi cho người dân.

Luật sư Hướng tiếp lời: "Nếu phán quyết buộc nhà đầu tư nhận lại tiền ban đầu, đó chính là tước đoạt cơ hội đầu tư của họ và bắt những người dân vô tội phải chịu tổn thất".

Cùng với ý kiến trên, các bị hại cho rằng dự án này cần được hưởng những cơ chế và chính sách hỗ trợ riêng biệt để giải quyết khó khăn, tương tự như những dự án tồn đọng kéo dài mà Quốc hội vừa ban hành gần đây. Bất luận Phúc Sơn hay bất kỳ đơn vị nào khác tiếp tục triển khai dự án, đều phải cam kết cấp đất cho các nhà đầu tư.

Viện Kiểm sát: Không thể áp dụng cơ chế đặc biệt

Tại phần luận tội của mình, đại diện Viện Kiểm sát quân sự Trung ương đã bác bỏ khả năng thực hiện yêu cầu trên.

Vào ngày 24/4/2026, thông qua Nghị quyết số 29, Quốc hội đã ban hành những quy định về cơ chế và chính sách đặc biệt nhằm xử lý những vi phạm phát sinh trước khi Luật Đất đai năm 2024 bắt đầu có hiệu lực, đồng thời hướng tới việc tháo gỡ những vướng mắc cho các dự án kéo dài lâu ngày.

Tuy nhiên, phía Viện Kiểm sát công tố khẳng định rằng dự án được đề cập "không nằm trong phạm vi có thể áp dụng cơ chế này" vì có nhiều nguyên do.

"Trước hết và quan trọng nhất", theo Viện Kiểm sát, những cá nhân có hành vi vi phạm các quy định liên quan quản lý đất đai trong vụ án này "không còn ở tình trạng xem xét hành chính mà đã bị truy tố, xét xử và nhiều người đang thi hành bản án hình sự".

Những hành vi sai phạm của các bị cáo mang tính chất "nghiêm trọng đặc biệt", không chỉ dừng lại ở việc giao đất quốc phòng cho doanh nghiệp sử dụng và quản lý trái với quy định hiện hành.

Viện Kiểm sát cho rằng "chính vì việc giao đất không tuân thủ quy định đã tạo ra lỗ hổng và điều kiện" cho ông chủ Phúc Sơn thực hiện hàng loạt giao dịch gian lận, chiếm đoạt 7.000 tỷ đồng từ các nhà đầu tư.

Bên cạnh đó, vì giao đất trái quy định đã gây ra một loạt vấn đề pháp lý phức tạp, những cơ quan nhà nước có thẩm quyền gặp phải "những vướng mắc lớn" trong việc xác định giá trị đất một cách chính xác, ngay cả trong thời điểm hiện tại. Điều này còn tác động sâu sắc đến quyền và lợi ích của Nhà nước đối với quỹ đất công, theo phía Viện Kiểm sát.

Ngoài tổn thất về mặt kinh tế, dự án không thể được triển khai tiếp tục, dẫn đến những "tác động tiêu cực trong xã hội", khi rất nhiều bị hại tập hợp đông đúc để gửi đơn khiếu nại tại trụ sở các cơ quan nhà nước.

Viện Kiểm sát nêu thêm: "Thậm chí, nhiều người đã gửi đơn thư khiếu nại vượt cấp, gây tác động đến an ninh, trật tự xã hội", đồng thời bảo lưu nhận định rằng ý thức gian dối nhằm mục đích lừa đảo của ông chủ "Pháo" đã có từ trước khi ký kết các hợp đồng với dân.

Vì lý do đó, theo Viện Kiểm sát, đây là vụ án hình sự liên quan đến lừa đảo, chứ không phải đơn thuần những vướng mắc về thủ tục dự án có thể giải quyết bằng những cơ chế đặc biệt. Những hợp đồng Phúc Sơn ký với các nhà đầu tư có chứa đựng yếu tố gian lận, do vậy cần được tuyên bố vô hiệu, không được tiếp tục thực hiện.

Trong phiên tòa ngày 30/6, đại diện Ủy ban Nhân dân tỉnh Khánh Hòa bày tỏ sự đồng ý với phương hướng tiếp tục đẩy mạnh dự án nhằm thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội và bảo đảm cân bằng quyền lợi của các nhà đầu tư.

Tuy nhiên, vấn đề khách hàng được cấp đất hay hoàn lại tiền là một vấn đề dân sự nằm giữa Công ty Phúc Sơn và các nhà đầu tư, "không nằm trong phạm vi thẩm quyền của tỉnh". Địa phương đang xây dựng những cơ chế để tháo gỡ vướng mắc, đồng thời cam kết tuân thủ theo phán quyết của tòa án.

Những bài học từ lịch sử

Vụ án này lặp lại mô hình giống như rất nhiều vụ án lớn liên quan quản lý đất đai trong những năm gần đây: dự án được phê duyệt, được giao đất để phát triển khu đô thị, kinh doanh, xong sau đó lại phát sinh những vi phạm trong các bước giao đất, tính toán giá đất, tuyển chọn nhà đầu tư, điều chỉnh qui hoạch...

Chẳng hạn, dự án khu đô thị - thương mại, du lịch và nghỉ dưỡng của Công ty Sài Gòn Đại Ninh (tỉnh Lâm Đồng) có những vi phạm, gia hạn tiến độ và liên quan đến hối lộ. Kết quả, dự án với diện tích 3.500 hecta kéo dài nhiều năm, vẫn chưa thể tiếp tục phát triển.

Ở Khánh Hòa, dự án của Phúc Sơn tại bờ biển Nha Trang không phải là trường hợp duy nhất mà còn tồn tại những vấn đề tương tự tại các dự án Mường Thanh Viễn Triều và Nha Trang Golden Gate.

Các cựu lãnh đạo tỉnh đã ký các quyết định điều chỉnh qui hoạch và giao đất sai lầm cũng chính là những người lãnh đạo trong vụ án Phúc Sơn này.

Tương tự, ở Thành phố Hồ Chí Minh, số phận đang lơ lửng của mảnh đất vàng 5.000 m² tại địa chỉ 8-12 Lê Duẩn cũng là hệ quả của những quyết định giao đất không đúng đắn cho doanh nghiệp. Cựu phó chủ tịch thành phố Nguyễn Thành Tài đã bị xử phạt 8 năm tù, và ông thừa nhận hành vi vi phạm pháp luật vì ưu ái cho người quen biết.

Khi những sai phạm được xét xử, dự án phải tạm dừng triển khai hoặc phải tiến hành xử lý lại toàn bộ các thủ tục pháp lý.

Trong số này, có những khu đất đã được xây dựng không hoàn chỉnh, hoặc như trường hợp Phúc Sơn, đã phát sinh những giao dịch với khách hàng. Điều này khiến việc khắc phục hậu quả của vụ án trở thành một bài toán khó về cân bằng giữa lợi ích Nhà nước và quyền lợi của các nhà đầu tư.