Chính phủ đề xuất loại bỏ tử hình với 6 tội danh, chỉ giữ lại cho 4 tội

Theo thông báo sáng 20/8, Bộ trưởng Công an Lương Tam Quang, với tư cách đại diện của Thủ tướng, đã trình bày trước Quốc hội dự thảo sửa đổi Bộ luật Hình sự. Chính phủ kiến nghị Quốc hội cân nhắc nội dung này tại kỳ họp bất thường tháng 8 hiện nay, và dự kiến thông qua vào kỳ họp thứ hai diễn ra tháng 10/2026.

Một trong những điểm chính của sửa đổi là việc giảm bớt phạm vi áp dụng hình phạt cao nhất. Nếu được thông qua, tử hình sẽ chỉ áp dụng cho 4 loại tội danh: Phản bội Tổ quốc, giết người, khủng bố và sản xuất ma túy trái phép. Hiện nay, Bộ luật Hình sự có quy định tử hình cho 10 tội danh, bao gồm Phản bội Tổ quốc, bạo loạn, khủng bố nhằm chống chính quyền nhân dân, giết người, hiếp dâm trẻ em dưới 16 tuổi, sản xuất ma túy trái phép, mua bán ma túy trái phép, khủng bố, chống loài người và tội phạm chiến tranh.

Chính phủ lập luận rằng việc dần dần thu hẹp áp dụng hình phạt tử hình phù hợp với định hướng của Đảng Cộng sản Việt Nam cũng như xu hướng lập pháp hiện đại, tiến bộ. Đồng thời, biện pháp này giúp nâng cao địa vị của nước ta trong các hoạt động hợp tác về tư pháp hình sự, dẫn độ tội phạm và tương trợ tư pháp giữa các quốc gia.

Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội đã bày tỏ sự tán thành với chủ trương chung này. Tuy nhiên, nhiều thành viên đại biểu đã nêu lên lo ngại và kiến nghị cần thận trọng hơn khi xem xét bỏ tử hình đối với các tội danh như mua bán ma túy trái phép, hiếp dâm trẻ em, chống loài người và tội phạm chiến tranh.

Các đại biểu cho rằng việc hủy bỏ mức hình phạt cao nhất có khả năng ảnh hưởng xấu đến hiệu quả phòng chống, cảnh báo và kiểm soát các loại tội phạm cực kỳ nguy hiểm. Họ nhấn mạnh rằng mỗi tội danh cần được xem xét kỹ lưỡng dựa trên tính chất, mức độ nguy hiểm của hành vi cũng như hiệu quả tổng thể của các công cụ và biện pháp phòng ngừa tội phạm đặc biệt trầm trọng.

Nâng cao mức phạt tiền gấp đôi và các điều chỉnh khác

Bộ trưởng Lương Tam Quang cũng nêu rõ rằng dự thảo sử dụng phương pháp nâng cao tiền phạt gấp đôi, cũng như điều chỉnh các định lượng bằng tiền dùng để phân loại tội danh và xác định khung hình phạt. Những điều chỉnh này hướng tới phù hợp hơn với những thay đổi về giá cả, mức lương, thu nhập cá nhân, sản lượng nội địa bình quân và tình hình phát triển kinh tế-xã hội.

Bên cạnh đó, dự thảo mở rộng phạm vi miễn trách nhiệm hình sự đối với những hoạt động liên quan đến khảo sát khoa học, thử nghiệm và áp dụng những công nghệ mới; cũng như thử nghiệm có kiểm soát các công nghệ, quy trình, giải pháp, sản phẩm, dịch vụ và mô hình kinh doanh mới trong quá trình phát triển công nghệ và đổi mới sáng tạo.

Một điểm mới quan trọng trong dự thảo là việc bổ sung cơ chế tạm đình chỉ truy cứu trách nhiệm hình sự, cho phép người vi phạm pháp luật được khoảng thời gian để sửa chữa những hậu quả gây ra. Nếu người đó hoàn toàn khắc phục hậu quả và hoạt động mang lại kết quả tích cực về mặt kinh tế, xã hội, quốc phòng hoặc an ninh, họ có thể được miễn trách nhiệm hình sự hoàn toàn.

Dự thảo cũng đề nghị mở rộng áp dụng hình phạt cải tạo không giam giữ ở mức khung cơ bản cho thêm 10 tội danh thuộc các nhóm liên quan đến vi phạm trật tự quản lý kinh tế, an toàn và trật tự công cộng, cũng như hoạt động tư pháp.

Theo Chính phủ, chính sách này tương ứng với hướng đi là giảm bớt hình phạt tù, mở rộng áp dụng các hình phạt không liên quan đến giam giữ nhưng vẫn đảm bảo tính chặt chẽ và nghiêm khắc của pháp luật. Những người bị kết án cải tạo không giam giữ nếu vi phạm các quy định trong quá trình thi hành án có thể bị buộc phải chuyển phần hình phạt còn lại thành hình phạt tù.

Dự thảo còn bổ sung 9 tội danh mới trong các lĩnh vực như kiểm soát kinh tế, an toàn mạng máy tính, công nghệ cao, bảo vệ môi trường, an toàn cộng đồng và kiểm soát vũ khí diệt hàng loạt. Một số hành vi mới cũng được tích hợp vào định nghĩa của các tội danh hiện tại, chủ yếu liên quan đến công nghệ thông tin, mạng viễn thông, kinh doanh, thương mại và quyền sở hữu trí tuệ.

Ủy ban Pháp luật và Tư pháp nhận xét rằng nhiều nội dung trong dự thảo có xu hướng siết chặt hơn, chẳng hạn như thêm những hành vi bị hình sự hóa, mở rộng phạm vi chịu trách nhiệm pháp lý và tăng mức hình phạt tù cũng như phạt tiền. Những biến đổi này có thể tạo ra tác động đáng kể đến môi trường đầu tư, kinh doanh, sự phát triển của khu vực kinh tế tư nhân, cũng như lĩnh vực khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo. Do đó, Ủy ban đề nghị Chính phủ nên tiếp tục nghiên cứu sâu sắc và đánh giá cẩn trọng những ảnh hưởng tiềm ẩn.