VCCI phát hiện: Thiếu hụt tài sản bảo đảm là chướng ngại chính khiến doanh nghiệp không thể tiếp cận vốn

Tại hội thảo "Quản trị dòng tiền và khai thác nguồn vốn cho doanh nghiệp trong bối cảnh hiện nay" được tổ chức ngày 3/7 tại Đà Nẵng, vấn đề tiếp cận vốn được đặt lên bàn thảo với tính cấp thiết cao. Theo Báo cáo PCI 2025 của Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI), khó khăn trong việc tiếp cận tài chính vẫn là trở ngại lớn với các doanh nghiệp trong nước.

Số liệu cụ thể cho thấy, hơn 21% doanh nghiệp xem việc tiếp cận tài chính là khó khăn lớn nhất, vượt trên mức bình quân thế giới (17,8%) và mức trung bình khu vực Đông Á - Thái Bình Dương (15,7%). Ngoài ra, 8,2% doanh nghiệp hoàn toàn không thể tiếp cận tín dụng hoặc không dám nộp đơn vay do những điều kiện không thuận lợi. Tương tự, khoảng 18% doanh nghiệp khác chỉ có khả năng tiếp cận một phần nhu cầu vốn của mình.

Tài sản dùng để thế chấp được xác định là rào cản lớn nhất trong quá trình vay vốn của doanh nghiệp, theo kết quả khảo sát PCI 2025. Khoảng 75% số lượng doanh nghiệp được VCCI hỏi tỏ rõ rằng họ sẽ không thể vay nếu không có tài sản bảo đảm để đem ra thế chấp.

"Tỷ lệ các khoản vay yêu cầu tài sản bảo đảm tại Việt Nam lên tới 93,5%, cao hơn nhiều so với mức bình quân toàn cầu, cũng như các nước trong khu vực như Malaysia và Thái Lan", ông Hồ Anh Tuân, Phó giám đốc VCCI miền Trung - Tây Nguyên, cho biết.

Tình trạng này phản ánh rằng các tổ chức tín dụng hiện vẫn đặt ưu tiên hàng đầu vào tài sản hữu hình, trong khi các phương pháp cho vay dựa trên luồng tiền hoặc kế hoạch kinh doanh của doanh nghiệp vẫn chưa được áp dụng rộng rãi.

Bên cạnh vấn đề bảo đảm, chi phí vay vốn cũng tạo ra áp lực nặng nề cho các doanh nghiệp. Theo khảo sát, 56,3% doanh nghiệp phải đối mặt với các điều kiện tín dụng và lãi suất khắt khe hơn so với doanh nghiệp quy mô lớn hay doanh nghiệp nhà nước. Đồng thời, 46,1% doanh nghiệp gặp phải tình trạng các điều khoản vay được thay đổi theo hướng tất yếu bất lợi cho mình, và 44,5% vẫn phải chi trả các khoản phí để có thể nhận được tiền giải ngân.

Thủ tục hồ sơ phức tạp và nhiều bước cũng góp phần khiến doanh nghiệp gặp trở ngại trong việc tiếp cận vốn. Khảo sát của VCCI ghi nhận 45% doanh nghiệp cho rằng quy trình vay vốn vẫn còn rườm rà. Nhiều doanh nghiệp phản ánh tình trạng bị yêu cầu phải thanh toán hoàn toàn những khoản vay cũ trước mới được vay mới theo cam kết, nhưng sau đó quá trình giấy tờ lại bị tạm dừng hoặc hạn mức vốn bị giảm xuống.

Theo ông Hồ Anh Tuân, sự phức tạp của thủ tục cộng với những khoảng trống thông tin đã tạo nên một vòng lặp khiến nhiều doanh nghiệp không thể bắt đầu quá trình tiếp cận vốn ngay từ những bước đầu tiên.

Để giải quyết tình trạng này, các doanh nghiệp đề xuất rằng các ngân hàng cần dần dần thay đổi từ cách tiếp cận phụ thuộc vào tài sản thế chấp sang việc đánh giá hiệu quả hoạt động kinh tế và uy tín thực tế của bên vay.

Theo ông Dương Quốc Anh, nguyên Phó chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế của Quốc hội, ý tưởng chuyển dịch sang tập trung vào năng lực tài chính và khả năng thực hiện của dự án đã được đề cập từ lâu, nhưng việc thực hiện gặp không ít khó khăn do thị trường luôn biến động và rủi ro tín dụng liên tục tăng cao. Ông cho rằng yếu tố quan trọng nhất lúc này là các ngân hàng cần nắm rõ về năng lực và dòng tiền hoạt động của doanh nghiệp đối tác. Đồng thời, doanh nghiệp cũng cần hiểu biết kỹ lưỡng những tiêu chuẩn thẩm định mà các tổ chức tín dụng áp dụng.

Cùng chung quan điểm, ông Lê Thanh Quý Ngọc, Quyền Tổng giám đốc VietBank, nhận định rằng từ khóa then chốt là "hiểu biết sâu sắc về khách hàng". Để thực hiện được điều này, doanh nghiệp cần chủ động công khai những thông tin về quy trình sản xuất, tình hình tài chính và mục đích sử dụng vốn vay của mình.

"Nếu doanh nghiệp có nền tảng hoạt động rõ ràng, dòng tiền công khai minh bạch và lịch sử kinh doanh tốt thì việc cho vay không cần tài sản bảo đảm hoặc cho vay tín chấp không còn là vấn đề quá khó khăn", ông Ngọc nhận xét.

VietBank khuyến cáo các doanh nghiệp nhỏ và vừa nên thay đổi cách suy nghĩ, sử dụng vốn vay một cách chính xác theo mục đích định sẵn và lựa chọn kỳ hạn vay phù hợp với chu kỳ luồng tiền của hoạt động kinh doanh. Cùng lúc đó, các doanh nghiệp cần từng bước phân tách tài chính cá nhân ra khỏi tài chính công ty, hoàn thiện và nâng cao chất lượng hệ thống kế toán, và tăng cường sử dụng các hình thức thanh toán qua ngân hàng để tạo lịch sử giao dịch minh bạch.