Đa ký giấc ngủ và hô hấp ký: Khi nào cần thực hiện các xét nghiệm này?

Theo tiến sĩ, bác sĩ Đặng Thị Mai Khuê, Phó khoa Nội Tổng hợp, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP HCM, đa ký giấc ngủ và hô hấp ký là hai phương pháp khác nhau trong việc đánh giá tình trạng hô hấp. Tuỳ theo tình huống cụ thể của từng người bệnh, bác sĩ có thể yêu cầu thực hiện một hoặc cả hai kỹ thuật này.

Đa ký giấc ngủ: Phương pháp ghi nhận trong lúc ngủ

Đa ký giấc ngủ (hay còn gọi là đa ký hô hấp khi ngủ) là phương pháp ghi nhận nhiều chỉ số sinh lý trong khi người bệnh đang ngủ nhằm đánh giá tình trạng hô hấp và những bất thường xảy ra trong giấc ngủ. Các thông số được đo lường bao gồm hoạt động điện não, chuyển động mắt, hoạt động cơ, luồng khí qua mũi miệng, nỗ lực hô hấp, nồng độ oxy máu, nhịp tim và tư thế ngủ. Đây chính là phương pháp chuẩn được sử dụng để chẩn đoán hội chứng ngưng thở khi ngủ.

Bác sĩ thường xem xét chỉ định xét nghiệm này khi người bệnh có những dấu hiệu gợi ý ngưng thở tắc nghẽn như ngáy âm thanh lớn liên tục, gia đình phát hiện những khoảng tạm dừng thở trong giấc ngủ, người bệnh thường xuyên tỉnh dậy vì cảm giác nghẹt thở, thở hổn hển hoặc ngủ không thăm thẳm. Ngoài ra, tăng huyết áp, đặc biệt là tình trạng khó kiểm soát, cũng là một chỉ báo khiến bác sĩ cần đánh giá nguy cơ ngưng thở trong lúc ngủ. Các biểu hiện ban ngày như mệt mỏi, giấc ngủ không sảng khoái, dễ có cơn buồn ngủ đột ngột, dễ cáu kỉnh hoặc xảy ra những tai nạn sinh hoạt và giao thông do buồn ngủ cũng là những lý do cần xem xét.

Tuy nhiên, không phải tất cả những người ngủ ngáy đều phải làm đa ký giấc ngủ. Theo các khuyến cáo của Học viện Y học Giấc ngủ Mỹ, những người trưởng thành có nguy cơ mắc ngưng thở tắc nghẽn khi ngủ có thể làm đa ký hô hấp vì nó giúp người bệnh dễ dàng chìm vào giấc ngủ hơn.

Đa ký giấc ngủ tại bệnh viện được ưu tiên lựa chọn khi người bệnh có bệnh tim phổi nặng, bệnh thần kinh gây giảm thông khí khi thức hoặc có nghi ngờ giảm thông khí khi ngủ, đang uống thuốc opioid kéo dài, đã từng bị đột quỵ, hoặc mất ngủ nặng. Những trường hợp này cần được đánh giá toàn diện hơn về giai đoạn giấc ngủ, cử động chân có tính chu kỳ hoặc các rối loạn thần kinh liên quan.

Hô hấp ký: Đánh giá chức năng phổi

Hô hấp ký là kỹ thuật đo lường thể tích và tốc độ của luồng khí khi người bệnh hít vào và thở ra, giúp đánh giá tình trạng tắc nghẽn ở đường thở nhỏ. Phương pháp này được ứng dụng rộng rãi trong chẩn đoán hen phế quản và bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD).

Bác sĩ Khuê cho biết người bệnh được chỉ định làm hô hấp ký khi có triệu chứng ho kéo dài, khò khè, khó thở, tức ngực hoặc các biểu hiện hô hấp tái diễn mà nguyên nhân chưa được xác định rõ ràng. Những người hút thuốc lá trong thời gian dài, thường xuyên tiếp xúc với khói bụi hoặc hóa chất, cũng như những ai có tiền sử bệnh hô hấp có thể được chỉ định để đánh giá chức năng phổi.

Với bệnh hen phế quản, hô hấp ký giúp phát hiện tình trạng tắc nghẽn luồng khí, và có thể được thực hiện trước và sau khi sử dụng thuốc giãn phế quản. Tuy nhiên, kết quả hô hấp ký bình thường không thể loại trừ hoàn toàn bệnh hen, nếu nghi ngờ lâm sàng vẫn tồn tại. Bác sĩ có thể tiến hành thêm các xét nghiệm bổ sung như đo nitric oxide trong khí thở ra để đánh giá phản ứng dị ứng đường hô hấp, một cơ chế quan trọng của bệnh hen phế quản.

Đối với COPD, hô hấp ký giúp xác nhận sự tắc nghẽn của đường dẫn khí nhỏ và mức độ tắc nghẽn khi người bệnh có triệu chứng và yếu tố nguy cơ. Đồng thời, bác sĩ cũng sẽ dựa vào các dấu hiệu lâm sàng, tiền sử bệnh và mức độ phơi nhiễm của người bệnh để đưa ra chẩn đoán.

Hô hấp ký còn có thể được sử dụng để theo dõi tiến triển bệnh và đánh giá hiệu quả của liệu pháp điều trị ở những người bệnh hô hấp. Tuy nhiên, mọi người không nên tự mua sắm hoặc tự thực hiện các xét nghiệm này chỉ vì có một triệu chứng riêng lẻ. Đặc biệt, ngủ ngáy không đồng nhất với ngưng thở khi ngủ, ho không đồng nhất với COPD hay hen. Khi có các triệu chứng bất thường liên quan đến đường hô hấp, người bệnh nên tham khám với bác sĩ chuyên ngành Hô hấp. Bác sĩ sẽ thu thập tiền sử bệnh, tiến hành khám lâm sàng và đánh giá các yếu tố nguy cơ trước khi quyết định chọn xét nghiệm thích hợp nhất.