Chất độc 'mùi trứng thối' trong không gian kín - cơ chế giết người chỉ trong vài giây

Sự kiện thảm khốc xảy ra tối 18/7 tại một trang trại chăn nuôi lợn ở Thanh Hóa đã cuốn cuộc sống của 5 người, và theo kết luận của các chuyên gia y tế và hóa học, thủ phạm chính là khí Hydro sulfua (H2S) - một chất độc sinh ra từ quá trình phân hủy các chất thải hữu cơ.

Khí H2S được gọi với cái tên "mùi trứng thối" bởi vì nó phát sinh đặc trưng từ sự phân rã của các protein chứa lưu huỳnh. Trong tự nhiên, lòng đỏ trứng gà chứa một lượng đáng kể các axit amin có chứa lưu huỳnh. Khi trứng bị hôi, các vi khuẩn sẽ phân hủy những hợp chất hữu cơ này và giải phóng ra khí H2S. Do mũi người cực nhạy cảm với loại khí này thậm chí ở nồng độ siêu thấp (khoảng 0,01 ppm), chúng ta có thể nhận diện ngay mùi hôi nồng nặc, khó chịu đặc trưng này.

Những quá trình tương tự cũng xảy ra trong các hầm biogas, đường cống, bể phốt và những không gian khép kín tương tự. Tại những nơi này, chất thải hữu cơ và phân động vật bị vi khuẩn phân hủy trong điều kiện thiếu oxy (quá trình yếm khí), tạo ra lượng lớn H2S. Do vậy, mùi hương "tử thần" này trở thành tín hiệu cảnh báo tự nhiên nhất giúp con người nhận ra sự hiện diện của độc chất, mặc dù bản thân khí này không có màu sắc.

Độ độc lực vượt xa carbon monoxide

Theo Tiến sĩ Khuất Quang Sơn, giảng viên từ Đại học Phòng cháy Chữa cháy, H2S là một chất độc không màu, dễ bắt lửa nổ và có độ độc tính vượt xa so với carbon monoxide (CO). Khi xâm nhập vào cơ thể, khí này gây viêm tại kết mạc, sau đó tấn công thẳng hệ thần kinh trung ương làm tê liệt các trung tâm điều khiển hô hấp. Một dấu hiệu đặc biệt tại hiện trường là các vật dụng bằng kim loại như đồng, bạc trên người các nạn nhân thường bị xỉn màu hoặc chuyển đen do phản ứng hóa học.

Tích tụ ở vùng sâu, kín - tạo cạm bẫy tử thần

Tính chất nguy hiểm nhất của H2S nằm ở khả năng tích tụ tại các vùng thấp, sâu và kín do khối lượng riêng của nó lớn hơn không khí. Bác sĩ Nguyễn Huy Hoàng từ Hội Thể thao dưới nước và Oxy cao áp Việt Nam giải thích rằng trong khi người đứng ở miệng hầm vẫn hít thở bình thường, thì người xuống sâu sẽ lập tức chạm mặt với một lớp khí độc đậm đặc.

Tuy nhiên, khí H2S còn gây ra một "cảm giác bình yên giả tạo" vô cùng nguy hiểm. Ở nồng độ thấp 0,01 ppm, con người dễ dàng cảm nhận được mùi trứng thối khó chịu. Nhưng khi nồng độ tăng lên mức 100 ppm, khí này sẽ tê liệt các dây thần kinh khứu giác. Vì vậy, nạn nhân đột nhiên không còn ngửi thấy mùi ghét ghớm nên tưởng bở nguy hiểm đã qua và tiếp tục thâm nhập vào vùng độc.

Liều lượng độc tính - Sự chết sớm chỉ trong vài hơi thở

Theo tiêu chuẩn an toàn lao động quốc tế, nồng độ H2S từ 400 đến 700 ppm có thể cướp đi tính mạng chỉ trong khoảng thời gian 30 phút. Nếu nồng độ vượt quá 800 ppm, nạn nhân sẽ mất ý thức và tử vong chỉ sau vài lần thở. Cảm giác được mô tả như bị một chiếc búa tạ đánh mạnh vào đầu, làm cho nạn nhân ngã xuống mặt đất mà không kịp thực hiện bất kỳ hành động tự bảo vệ hay tìm lối thoát. Bên cạnh đó, sự tồn tại của các khí độc khác như Ammonia, Phosphine cùng với tình trạng thiếu oxy trong không gian hẹp sẽ tăng tốc độ dẫn đến cái chết.

Biện pháp phòng chống - Tuyệt đối không cứu tay không

Để tránh những bi kịch, các chuyên gia khuyến cáo rằng người dân tuyệt đối không được xuống hầm để cứu người theo bản năng nếu không có trang bị bảo vệ chuyên nghiệp. Khi phát hiện sự cố, điều cần làm trước tiên là tăng thông thoáng khu vực, sử dụng quạt có công suất lớn để thổi khí độc ra ngoài và đưa không khí sạch vào bên trong.

Bất kỳ người nào xuống hầm bắt buộc phải trang bị mặt nạ chống độc kết hợp với bình cung cấp oxy, đồng thời phải thắt dây an toàn gắn kết với một đội ngũ hỗ trợ trên mặt đất.

Các đơn vị chăn nuôi cần chủ động tổ chức đào tạo về an toàn lao động, cấp phát đầy đủ các vật dụng bảo vệ và xây dựng các quy trình kiểm tra chặt chẽ đối với mọi hoạt động liên quan đến không gian hẹp nhằm bảo vệ tính mạng của những công nhân.